U hoeft dit niet te pikken, mevrouw Heineken

Ook al verloor Willem Holleeder zijn zaak tegen De Heineken ontvoering, koppig stappen nu ook zijn maten naar de rechter: Jan Boellaard en Frans Meijer. Net zo min als Holleeder snappen ze dat wie geschiedenis maakt, moet accepteren dat zijn daden hem ontstijgen. Die worden metaforen voor hun tijd, onderdeel van het collectieve geheugen. En daarmee zijn ze vogelvrij als bron van inspiratie voor filmers, schrijvers, dichters.

Boellaard en Meijer weten dat niet. Die hadden deel aan een misdaad die de geschiedenis inging als de ontvoering van de eeuw, en nu wordt hun glorie te grabbel gegooid: de film stelt de ene voor als de sufferd van het stel en de andere als gevaarlijk kierewiet. Sneu. Maar wat is de bedoeling? Dat de film wordt voorafgegaan door een nóg langere tekst, waarin nóg duidelijker wordt uitgelegd dat een speelfilm niet anders kan zijn dan een interpretatie van een historische werkelijkheid? En wie moet dat dan lezen?

Wij van het publiek doen dat namelijk niet. Wij wachten gewoon tot al die letters verdwenen zijn en dan gaan we lekker naar De Heineken ontvoering zitten kijken. Naar die vier gesjochten Amsterdammers met hun Baantjer-accent. En naar die gekwelde biermagnaat Heineken, voor de gelegenheid opgetuigd tot klassieke tragische held.

De echte Heineken had ook eens een akkefietje met een film, maar hij pakte het effectiever aan. Hij investeerde in 1963 in Als twee druppels water, de verfilming van De donkere kamer van Damokles van W.F. Hermans, waarmee hij de producent werd. Fons Rademakers schreef en regisseerde de film en gaf een rol aan een amateuractrice. Een stewardess die, ach, zo gaan die dingen, een vaste vriendin van Heineken was. Zes jaar later trouwde de stewardess met een autocoureur. Blijkbaar kon Heineken dat niet zetten. Vanaf die tijd verbood hij „om persoonlijke redenen” iedere vertoning. Tot hij stierf, in 2002, hield hij de film gegijzeld.

Ik zag de film in de jaren tachtig, bij een clandestiene vertoning. Dat had wel wat, maar het was toch raar, vond ik. Liefdesverdriet, gekwetste trots, boze machtige man – allemaal tot je dienst, maar is dat een reden om het publiek jarenlang een van de beste films van een van Nederlands beste filmers te onthouden?

In 2003 kregen we Als twee druppels water eindelijk terug. Hij kwam op tv en is nu op dvd te koop. Het is nog altijd een mooi ding.

De Heineken ontvoering is tot halverwege een lekkere film. Dan wordt Heineken bevrijd en gaat hij naar huis. Naar zijn echtgenote. Arme ziel. Als er iemand naar de rechter zou moeten stappen dan is het mevrouw Heineken, die staat in deze film pas echt voor gek.

Zo clichématig wordt ze neergezet dat ik er de giechels van krijg. Veel karakter krijgt ze niet. Eerst is ze een moeder voor haar man. Alleen het theelicht ontbreekt, verder is het een en al troostrijke omhelzing en on-erotisch in bed nemen na een nachtmerrie. Dan is ze plotseling engel der wrake. Tussendoor is ze voortdurend de bedrogen vrouw. Jarenlang heeft ze zonder morren doorgebracht aan haar mans liefdeloze zijde en uitgerekend nu hij iets verschrikkelijks heeft doorgemaakt, breekt voor haar het moment aan om hem door te zagen over de erbarmelijke staat van hun huwelijk. Want dat doen bedrogen vrouwen, die nemen hun overspelige man te grazen als hij zwak staat. Toch?

Welnee. Dat het Heineken-huwelijk wankelt, wil ik graag aannemen, maar niet zo. Wat ik wel zie zijn een scenarist en een regisseur die het niet opbrachten zich te verdiepen in een cruciaal personage. Een oudere vrouw met ballen, dus, en het lijkt er sterk op dat ze dat idee niet aankonden. Ja, dan krijg je enormiteiten, zelfs met een actrice die er alles aan doet om de boel recht te breien.

Ik zie De Bende van Oss, de andere film over historische misdaad, met de Brabantse paupers brutaalweg neergezet als een soort Siciliaanse maffiosi. Een mannenfilm vol mannengeweld is het. Maar de kern is een vrouw. Mooi en jong, en ze is meer. Leep. Immoreel. Schrander genoeg om dromen te dromen waar die mannen niet bij kunnen. Via haar zet de film het curieus blinde geweld van de bokkenrijdersbende in perspectief.

Op de achtergrond figureert haar moeder. Een oude hoer, een opportuniste. Iemand wie het leven heeft geleerd om beter te weten dan te geven om een dochter. Die dat dus nalaat. Die dat toch doet. Tegenstrijdig. Geloofwaardig.

Joyce Roodnat