Machtsspel rond Joelia Timosjenko

De ex-premier van Oekraïne vecht in een gevangenis voor haar politieke toekomst. Rusland zou wel eens aan het langste eind kunnen trekken.

Liggend op haar brits in de gevangenis wordt de Oekraïense ex-premier en oppositieleider Joelia Timosjenko dezer dagen ondervraagd voor vergrijpen die ze zestien jaar geleden zou hebben begaan. Volgens haar dochter Jevgenia Carr is ze er slecht aan toe en kan ze al sinds 4 november wegens rugproblemen niet meer overeind komen.

Het ‘britsverhoor’ doet vermoeden dat het de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj menens is met zijn plannen om Timosjenko definitief uit te schakelen als oppositieleider. Dat bleek ook toen dinsdag het Oekraïense parlement weigerde een wetswijziging aan te nemen die machtsmisbruik door politici niet meer strafbaar stelt.

Met die wetswijziging had Timosjenko, die in oktober tot zeven jaar gevangenisstraf werd veroordeeld wegens misbruik van haar functie bij het afsluiten van een gascontract met Rusland in 2009, vrij kunnen komen. Janoekovitsj hoefde haar alleen nog amnestie te verlenen. Maar in plaats daarvan zei hij dinsdagavond dat het niet aan de regering was om zich met een rechtszaak te bemoeien.

De Verenigde Staten en de EU hebben steeds scherpe kritiek geleverd op het „politiek gemotiveerde” proces tegen Timosjenko. Vanuit Washington en Brussel wordt aangedrongen op haar onmiddellijke vrijlating. De EU beschikt over een extra drukmiddel: het door Oekraïne geambieerde Associatieverdrag met Europa.

Janoekovitsj beaamt dat de ondertekening van dat verdrag in gevaar komt als hij Timosjenko in de cel laat zitten, maar beweert tegelijkertijd dat de onderhandelingen al op 11 november zijn afgerond. Er zouden alleen nog wat „politieke hindernissen” zijn. Tot de EU-Oekraïnetop op 19 december zou er genoeg tijd resten om die problemen op te lossen.

De EU laat zich voorzichtiger uit. „Politiek zitten we vast”, zegt een Europese diplomaat. „Janoekovitsj lijkt het contact met de werkelijkheid te verliezen. Hij denkt dat de EU niets liever wil dan dat Associatieverdrag.”

Heel vreemd is die vergissing niet. „De Europese Commissie is nu druk bezig om weer met Oekraïne in gesprek te komen”, zegt D66-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy.

Uit de houding van Janoekovitsj zou ook kunnen worden opgemaakt dat Oekraïne zijn pro-Europese koers wil verlaten. De Russische premier Poetin heeft Oekraïne onlangs een lagere gasprijs heeft beloofd in ruil voor zo’n koerswijziging.

Niet toevallig zijn de onderhandelingen over die korting gisteren met succes afgesloten. Rusland, dat de veroordeling van Timosjenko weliswaar – als medeondertekenaar van het gascontract van 2009 – uit eigenbelang heeft veroordeeld, zou daardoor wel eens de echte winnaar in de zaak-Timosjenko kunnen zijn.

M.m.v. Petra de Koning in Brussel