Kamerleden kennen vele Mauro's

Minister Leers verdedigt deze week het asielbeleid. Het zal niet opnieuw gaan over ‘een Mauro’. Toch krijgen Kamerleden elke dag e-mails met schrijnende verhalen.

De meesten halen het parlement nooit. Zoals de man die zó boos op Hans Spekman was, dat hij op het Plein voor de Tweede Kamer voor het PvdA-Kamerlid ging staan en zijn kleren uittrok. Of de man die in wanhoop bij hem thuis in Utrecht aanbelde. Voor deze met uitzetting bedreigden, weigerde Spekman een brief te schrijven aan de minister voor Asiel. Voor tientallen anderen deed hij dat wel. Onder hen de 18-jarige Angolees Mauro Manuel.

Dat Kamerleden individuele asielzoekers bijstaan, is niet uitzonderlijk. Uitzonderlijk is wel dat dit eindigt in bittere debatten in aanwezigheid van de betrokkene zelf, zoals bij Mauro. Meestal is het, zoals Spekman zegt „stiltewerk, veel papier”.

Als Kamerleden aandacht willen vragen voor een asielzoeker, dan gebruiken ze meestal ‘de binnenlijn’, zoals CDA-Kamerlid Raymond Knops het noemt. Voor leden van de coalitie is dat Bob van Beers, de politiek assistent van minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel, CDA). Spekman belt nooit. Hij schrijft brieven. Want: „Ik hou niet van gerommel, ik doe het altijd formeel. Met een brief committeer je jezelf, en de minister moet terugschrijven, hij kan zich er niet via de telefoon met een jantje-van-leiden van afmaken.”

Materiaal is er genoeg. Zeker bij oppositiepartijen komen de mailtjes dagelijks binnen. Van advocaten, burgemeesters en wethouders, comités, kerken of dorpsraden. Of van een collega: het was een SP’er die Knops op het bestaan van Mauro wees.

Het mailtje is maar een begin, compleet zijn de verhalen die daarin staan nooit. Dus gaan Kamerleden op zoek naar informatie. Bij advocaten, maar ook bij ambtenaren. Dat kan via de politiek assistent gaan, maar Spekman bijvoorbeeld belt vaak direct ambtenaren bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Daar liggen de dossiers. In welke fase zit de procedure, zijn er feiten die de belangenbehartiger verzwegen heeft? Het zijn gevoelige vragen, want veel gegevens zijn vertrouwelijk. Maar informeel worden Kamerleden toch bijgepraat. Zo voorkom je een hoop politieke ellende.

Dan kiest het Kamerlid of hij in actie komt. Kieskeurigheid is cruciaal, ook uit eigenbelang. De bedoeling is dat de minister een brief van een Kamerlid, ook van de oppositie, zeer serieus neemt. „Je gaat behoorlijk ver, je steekt je nek uit voor iemand”, zegt SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen. Dan moet je wel vertrouwen dat je een goede zaak hebt. Spekman: „Als ik in een brief heel stellig ben, dan weten ambtenaren dat ze omhoog moeten plussen.” Dan wordt het een ministerszaak. Spekman schat dat hij tweederde van de zaken die hem bereiken afwijst, omdat hij denkt dat ze kansloos zijn. Makkelijk is dat niet, er zitten mensen bij die hij graag zou helpen.

VVD’er Cora van Nieuwenhuizen kreeg in een jaar tijd „tientallen” zaken binnen. Sommige mensen nodigde ze uit op haar werkkamer. „Als je merkt dat ze ten einde raad zijn. Je bent volksvertegenwoordiger, mensen moeten je kunnen bereiken.” Meer doet Van Nieuwenhuizen meestal niet. Vaak kan ze de besluiten van de IND wel begrijpen. Eén keer greep ze in. Dat was toen een Nederlander heel lang moest wachten tot de overheid een besluit nam over een verblijfsvergunning voor zijn Mexicaanse partner.

Als een casus politiek dreigt te worden, krijgen ministers vaak de neiging een snelle oplossing te eisen. Dat geldt zeker voor Leers, zeggen ambtenaren. De minister vindt het verschrikkelijk om mensen van wie hij het verhaal kent uit te zetten, maar heeft ook een hekel aan gedoe. Het is de taak van ambtenaren om hem dan de consequenties voor te houden: ‘Wat u voor één ‘Mauro’ doet, moet u in de toekomst voor alle Mauro’s doen.’ Een stille oplossing is dan niet makkelijk gevonden, zeker niet als de minister is aangenomen om strenger te zijn dan zijn voorgangers.

Angst voor precedentwerking dreef Leers ertoe voor uitzetting van Mauro te kiezen. Maar pas toen de zaak uit de hand liep. De minister liet in eerste instantie weten met de zaak in zijn maag te zitten. Intern schiep Leers verwachtingen, zeggen bronnen rond de CDA-fractie. Verwachtingen die de minister, bijgestuurd door zijn ambtenaren, uiteindelijk niet waarmaakte – met PVV-leider Geert Wilders als kwade genius op de achtergrond, zo is de overtuiging van de oppositie.

VVD en CDA legden zich snel neer bij dat voortschrijdend inzicht. Oppositiepartijen gingen tot het gaatje. Hun is verweten dat ze Mauro gebruikten voor eigen gewin. Onzin, zegt Spekman. „Ik vond het een vreselijk schouwspel. Ik geef toe, ik deed er zelf aan mee. Maar het ging niet om politiek gewin. Er stond voor Mauro geen andere weg meer open.”

SP’er Sharon Gesthuizen erkent dat met Mauro ook politiek is bedreven, maar verontschuldigt zich niet. „Ik ben ervan overtuigd dat je soms pas met een individu kunt aantonen welke gevolgen beleid heeft. Zij geven je verhaal kracht. Mensen met macht zien vaak nog wel het bos, maar niet meer de bomen.” Dat tegenstanders haar verwijten individuen op te voeren, vindt ze hypocriet. „Hou toch op! We worden hier doodgegooid met individuen. We hebben het zelfs over Morgan de orka en Bokito de gorilla.”

    • Derk Stokmans