Ik hou van vrouwen, maar ik ken de liefde niet

Met het vrouwenplatform Zina bedacht Adelheid Roosen het nieuwe idee WijkSafari.

Bewoners uit dezelfde buurt gaan bij elkaar op bezoek: dan wordt de wijk een podium.

Nog voordat op 11 september de Twin Towers in New York in 2001 werden aangevallen, en nog voordat Theo van Gogh werd vermoord in 2004, was theatermaker Adelheid Roosen al intensief bezig de moslimgemeenschap in Nederland te ontdekken. Ze zocht naar verborgen, nog onbekende verhalen in de buitenwijken van Amsterdam. Ze ontmoette de Turkse schrijfster en actrice Nazmiye Oral, de Marokkaanse Myriam Sahraoui en de Nederlandse Elly Ludenhof in de Balie in Amsterdam. Samen richtten zij in 2005 het kunst- en cultuurplatform Zina op.

Zina organiseert projecten met bewoners in heel Nederland, om begrip voor andere culturen te kweken. Roosen: „Ook wij keken naar hoe we waren vanuit onze verschillende achtergronden, we respecteerden die verschillen en gingen juist van daaruit samenwerken. Dat doen we nu ook als we bewoners ontmoeten in een wijk. We willen dan ook een gelijkwaardige ontmoeting, met respect voor verschillen – daar is een soort onwennigheid en verlegenheid voor nodig.”

Het nieuwste project is de zogenaamde WijkSafari in de Amsterdamse wijk Slotermeer waarbij Zina-makers – de kunstenaars van het platform – zich een tijdje laten ‘adopteren’ door bewoners in een wijk en daarna samen met deze bewoners de bezoekers van de WijkSafari thuis ontvangen. Vorig was was er al een WijkSafari in ‘krachtwijken’ in Groningen. Er werd toen ook contact gelegd met de bewoners door de Zina-makers en na drie maanden verhalen uitwisselen werd daar samen met het Noord Nederlands Toneel een voorstelling van gemaakt. Wat zij toen in Groningen hebben gedaan, wordt in 2012 verder ontwikkeld in Slotermeer. Deze WijkSafari is daar de aftrap van.

De Zina-makers hebben zich nu weer ‘laten adopteren’ door een bewoner. Het contact komt op een ‘natuurlijke manier’ tot stand. Roosen: „In het vooronderzoek in de wijk leer je mensen kennen, ontstaan er connecties en dan merk je of het klikt. Zo komt dan de adoptie tot stand.”

Zo heeft bewoner Gassan Rhaban (61) uit Libanon Zina-maker en kunstenaar Karim (30) uit Egypte geadopteerd. Rhaban: „Ik heb Karim anderhalve maand geleden ontmoet. We zijn een paar keer samen gaan eten. Ik kan enorm met hem lachen.” Tijdens de WijkSafari laat Rhaban de bezoekers eerst zijn kippenren zien. „Na een aantal jaren gevangenis heb ik afstand genomen van mensen”, vertelt hij, „ik richt me nu vooral op kippen. Bij hen kan ik een soort liefde kwijt”. Hij neemt de groep mee naar zijn flatje op vier hoog en brengt het tiental mensen naar zijn slaapkamer. Een beetje ongemakkelijk gaat de groep op zijn bed zitten. Rhaban lacht. Zoveel vrouwen in zijn slaapkamer had hij nog nooit gezien.

Na een Arabisch onderonsje met Karim neemt Rhaban de groep mee naar de woonkamer. Boven een Libanees gerecht van kip en groente vertelt hij: „Ik zat zes jaar in de gevangenis. Dan kan je nadenken, kom je aan het einde van je gedachtes.” Hij laat foto’s zien van zijn kinderen. „Ik heb veel spijt”, zegt hij met pretogen. „Ik hou van vrouwen, maar ik ken de liefde niet. Mijn vrouw was mooi van binnen, maar ik gaf haar alleen maar slechtheid. Nu ben ik alleen.” Hij vindt al die mensen in zijn huis wel leuk, vertelt hij als iedereen is vertrokken. „Karim zei wel waar ik moest zitten of wanneer ik naar de kamer moest lopen, maar het is mijn verhaal. Het gaat over mezelf, ik acteer niet.” Wat de bedoeling van de WijkSafari is, weet hij niet, „Maar ik ben blij en doe gewoon mee.”

In het project ligt een dunne scheidslijn tussen het echte leven en het theater. Op het moment dat de bezoekers op weg gaan naar het eerste adres, wordt de wijk een podium en begint de voorstelling. De WijkSafari is daarmee een toneelstuk van het echte leven geworden, met mensen die je niet kent en met plekken die je je eigen moet maken. Maar voor deze ontmoetingen en wandelgangen is een enorme organisatie nodig. Achter de schermen spelen regisseur Merel de Groot en producent Tim Nieburg een essentiële rol, net als bij een theatervoorstelling. Het speelveld dat zij regisseren is alleen een stuk groter.

Zina-maker Myriam liet zich op haar beurt adopteren door Naima Miludi (35) uit Marokko. Naima’s huis staat vol gekleurd servies, bloemenlampen en gedrapeerde gordijnen. „Dat servies heb ik gekocht in Saoedi-Arabië, dan moet ik aan Mekka denken.” Ze vertelt over haar leven, haar man, die ziek is. „Oh, haha, dat is mijn man trouwens.” En ze wijst naar hem op de andere bank. Ze vindt het wel zwaar, al die mensen over de vloer. „En als iedereen gaat zitten en jij zit ook, wat moet je dan eigenlijk zeggen, hoe begin je? Maar als het verhaaltje eenmaal loopt gaat het al een stuk beter.” Alleen dat bidden aan het einde van het bezoek met vreemden erbij vindt ze lastig.

In de WijkSafari wordt veel gewandeld, naar bewoners, naar plekken die voor hen belangrijk zijn, zoals het Zina-atelier, de huisarts of een moskee. Lijkt een WijkSafari niet een beetje op een documentaire van National Geographic, de bewoner bestuderen in zijn natuurlijke habitat? Roosen lacht: „Ja, het is een soort culturele antropologie in eigen land. Maar dat is ook nodig, eerst elkaar bestuderen op afstand, de verschillen bekijken, waarna je langzaam aan elkaar gaat wennen. Daar is kwetsbaarheid voor nodig. Bij bewoners en bezoekers.”

Ook in de WijkSafari wordt duidelijk dat Roosen graag en op veel verschillende manieren verhalen vertelt. Maar, zij vertelt deze verhalen niet per definitie vanuit zichzelf, maar ook en steeds vaker vanuit anderen. De ‘ander’ die ze aan het woord laat, met wie ze contact maakt in het theater, zoals Gassan, Naima, haar aan Alzheimer lijdende moeder of de slachtoffers en daders van eerwraak, zijn in eerste instantie onzichtbaar of worden weggezet als ‘de anderen’. Maar in haar levensechte theater zijn deze ‘anderen’ een stuk van haarzelf geworden. Dan vervalt de scheidslijn tussen Roosen en haar onderwerp, tussen toeschouwer en het ‘vreemde’.

De WijkSafari eindigt op de grote, blauw witte bloemenbank van Halima Idrissi (38). Zij draait de rollen om en neemt het heft zelf in handen. Nadat ze haar verhaal heeft verteld en wat frisdrank heeft uitgedeeld, vuurt ze opeens vragen op de bezoekers af. Dat is even wennen, want het bezoek moet nu over zichzelf gaan praten. Maar ze heeft gelijk. Want wie zijn dat eigenlijk bij haar op haar bank?

De WijkSafari duurt van 14 tot 19 november, van 13-17 uur. Zie www.zinaplatform.nl. Inlichtingen 020-5535126.