Ideetjes voor in de broekzak

Uitgevers proberen de steeds mobielere lezer te strikken met het Kleine Boekje. Je pakt ze zo mee, en „soms zijn ideeën gewoon geschikter voor een klein boekje”.

Zo klein en zo licht als de mobiele telefoon moest hij zijn, want grote boeken zijn te zwaar om mee in bed te liggen. Dat was de gedachte bij de lancering van de Dwarsligger, in 2009. Inmiddels houdt dit negentig graden gedraaide boekje, dat in een achter- of binnenzak past en nog geen twee ons weegt, een volwaardige uitgeverij draaiende, won het een handvol prijzen en is het goed ingeburgerd bij treinreizigers en notoire bedlezers als ziekenhuis-patiënten.

Bij de kassa hebben de Dwarsliggers de laatste tijd gezelschap gekregen van hele stapels andere kleine boekjes. Dit jaar viert uitgeverij Balans haar zilveren jubileum met 25 hardbacks op miniformaat, en uitgeverij Contact brengt sinds augustus elke maand een klein boekje uit. De oplages zijn fiks: 5.000 à 6.000 bij Dwarsliggers, 8.000 bij de Contact-serie, tot wel 10.000 bij de Balansreeks. Daarnaast zijn er nog de Perlouses, Belgica’s en Moldavieten, mooi uitgevoerde boekjes met respectievelijk Franse, Belgische en Tsjechische korte verhalen die uitgeverij Voetnoot sinds 2003 uitbrengt. Of de honderd kleine non-fictietitels van de recente serie Great Ideas van het Britse Penguin.

Dwarsliggers zijn bestaande titels op miniformaat. Door bindmethode en dundruk kunnen ook dikke boeken zoals Geert Maks In Europa de dwarsbehandeling ondergaan. De meeste boekjes zijn evenwel speciaal voor het formaat geschreven en dus behalve klein ook kort. „Onze kleine boekjes bevatten niet meer dan 17.000 woorden en 100 bladzijden. Je leest ze uit als je met de trein op en neer moet naar Den Haag”, zegt Mizzi van der Pluijm van Contact.

Dwingt de crisis uitgevers nu ook al tot het inkrimpen van boeken? Of past het kleine boekje bij de moderne aandachtsspanne en gaat het om een vlucht voorwaarts in de jacht op de allengs mobielere lezer? Van der Pluijm: „Ik lees heel graag bookproposals, voorstellen voor non-fictieboeken. Bij zulke boeken draait het niet om de stijl, maar om de informatie, die je dan heel compact tot je neemt. Dat past in de tijdgeest. Je koopt een krant en pakt zo’n boekje mee.”

Bij uitgeverij Balans is de motivatie een heel andere. „Onze reeks heeft niks met de crisis en alles met onze verjaardag te maken. Het idee is om met 25 boekjes een staalkaart te geven van het fonds”, zegt uitgever Plien van Albada. Balans werd in 1986 opgericht en bouwde een naam op met politieke biografieën, geschiedenis en journalistieke boeken. De serie laat goed zien wat Nederlandse non-fictie zoal behelst; er zit een hersenboek tussen, een boekje over het koningshuis, boekjes van politici (Pieter Winsemius, Khadija Arib) en boeken van journalisten (Margalith Kleijwegt, Elsbeth Etty). Van Albada: „Het beste heeft tot nog toe het boekje van Cees Fasseur gelopen, De gekroonde republiek. Het koningshuis verkoopt altijd goed. Balans heeft zelfs lang de kersttoespraak van de koningin uitgegeven, maar dat doen we nu niet meer.”

Voor het vijfentwintigste jubileumboekje werd een wedstrijd onder lezers uitgeschreven, maar helaas, aldus de uitgeefster, „was geen van de inzendingen publicabel”. In plaats daarvan werd een drietal brieven van Vassili Grossman aan zijn in 1941 vermoorde moeder gebundeld. Grossmans Stalingrad-roman Leven en lot was in 2008 een groot Balans-succes.

Dwarsliggers kosten gemiddeld 12,50 euro, de andere uitgeverijen houden de prijs van een klein boekje tussen de 7 en de 10 euro. Van der Pluijm: „Als je dan die krant en zo’n boekje koopt, en je betaalt met 10 euro, moet je nog geld terugkrijgen.” Balans houdt het voorlopig bij de reeks van 25. Maar Van der Pluijm ziet het kleine boekje als een blijvertje. „Soms zijn ideeën gewoon geschikter voor een klein boekje.”