De tiara voor Máxima en andere diademen

De PAN viert zijn 25ste verjaardag met een expositie van 25 tiara’s. Het is heel bijzonder om in Nederland zoveel hoofdjuwelen samen te kunnen zien.

De oudste dateert uit 1650-1635 voor Christus en komt uit Egypte, de jongste is uit 2011 en Nederlands. Op de tiara-expositie die de PAN organiseert zijn 25 verschillende tiara’s te zien. Een tiara, of diadeem, is een hoofdsieraad dat nu nog vooral wordt gedragen in vorstelijke kringen. Prinses Máxima bijvoorbeeld draagt ze regelmatig. Haar favoriet is volgens royaltywatchers de sterrentiara die ze droeg op haar huwelijk in 2002. Deze is, zoals vaker bij vorstelijke diademen, samengesteld uit een aantal oudere koninklijke juwelen.

Op de PAN-expositie is niet Máxima’s lievelingstiara te zien, maar wel het diadeem waarmee Ted Noten in 2002 de wedstrijd won, die was uitgeschreven ter gelegenheid van haar huwelijk. Ook de bijpassende helm van verchroomd kunststof, ontworpen voor Willem-Alexander, wordt tentoongesteld.

Tiara’s hebben een lange traditie. Voorgangers van het diadeem, gevlochten bloemen en bladeren, werden al gedragen in de klassieke oudheid, leert het boekje Tiara’s & diademen dat voor de expositie is geschreven door juwelenhistoricus Martijn Akkerman. Priesters droegen die hoofdkransen in de tempel, net als winnaars bij sporttoernooien. Godenbeelden werden ook vaak getooid met een krans, van laurier, olijf of klimop. Die kransen werden vervolgens gemaakt van bladgoud. Julius Caesar droeg er een van gouden laurierbladen.

Het diadeem beleefde zijn glorietijd vanaf 1850. Niet alleen vorstelijke vrouwen, maar alle vrouwen die erbij wilden horen droegen ze. De opkomst van het hoofdjuweel hing samen met de opkomst van juweliers als Cartier en Van Cleef & Arpels. Zij maakten ook diademen die een twee- of driedubbele functie hadden: ze konden als ketting worden gedragen of waren demontabel tot broches en oorhangers.

Rond 1910 raakte de tiara uit de mode, als gevolg van veranderende haarstijlen: hoe korter het haar hoe moeilijker een diadeem kan worden gedragen. Daarom werd vaker een bandeau, een band met edelstenen, gedragen. In Engeland bleef ook na 1910 de tiara populair. Wel gold de regel uit het Book of Snobs van de hertog van Bedford: overdag hooguit een simpel sieraad, pas ’s avonds mogen rijkelijke juwelen als een tiara gedragen worden.

De 25 diademen op de expositie komen van musea, particulieren en juweliers. Slecht nieuws voor wie op de beurs een tiara wil aanschaffen: dit is geen verkooptentoonstelling.

Birgit Donker