De democratie is het probleem

Italië en Griekenland hebben nu even minder democratie en meer hervormingen nodig, betoogt oud-hoogleraar Melvyn Krauss.

In twee van de belangrijkste probleemgebieden van de eurozone, Griekenland en Italië, is afgelopen week de macht uit handen van politici die jammerlijk hebben gefaald overgegaan in die van technocraten. Lucas Papademos in Griekenland en Mario Monti in Italië hebben verstand van financiële vraagstukken, geloven in hervormingen, zijn niet uit op een politieke carrière en worden alom gerespecteerd in Brussel, Frankfurt en hun eigen hoofdsteden.

Jammer dat Europa nu net in deze crisis zulke slechte politici heeft, zeggen sommigen. Zij gaan voorbij aan de essentie dat Europa juist dóór die slechte politici in deze crisis is beland. De technocratische revolutie is het meest bemoedigende nieuws uit Europa in lange tijd.

Toch stellen de pessimistische media de Europese keuze voor technocraten in een negatief daglicht, en worden de veranderingen (zoals verwacht) getypeerd als een „technocratische regering die in de plaats komt van de democratie” en die eerder „lijkt op een wanhopige gok dan op een rationele poging de eurozone tot een werkelijke economische unie te reorganiseren”. (Tony Barber in de Financial Times).

Ze lijken niet door te hebben dat in onze tijd van onbenullig populisme democratie het probleem is, niet de oplossing.

De democratie belet tenslotte de pijnlijke, maar noodzakelijke hervorming in het zuiden. En de democratie heeft geleid tot de ernstige onderfinanciering van het Europese steunfonds en houdt ook de broodnodige overdrachtsuitgaven van Noord naar Zuid tot een minimum beperkt.

Hoe wrang het ook mag lijken, de ‘bakermat van de democratie’ en Italië hebben nu even minder democratie en meer hervormingen nodig.

De conservatieve Griekse oppositieleider Antonis Samaras was bijvoorbeeld tegen het steunpakket van 130 miljard euro van het IMF en de EU omdat hij de daarbij behorende uiterst impopulaire hervormingen in de volgende verkiezingen tegen zijn socialistische rivalen wil gebruiken, ook al bracht zijn verzet Griekenland dichter bij het faillissement en scheelde het maar een haar of het land was uit de euro gegooid.

Maar dit gebruikelijke politieke gedoe zal allemaal veranderen met de benoeming van Lucas Papademos. Pessimisten die geloven dat echte hervormingen onmogelijk zijn in Griekenland, zeggen dat de internationaal gerespecteerde econoom gewoon wordt gebruikt door de Griekse politieke machten om het reddingsgeld te krijgen van de internationale gemeenschap en dat hij zal worden verwijderd na de verkiezingen van aanstaande februari.

Papademos kan veel langer blijven dan de honderd dagen die verscheidene kranten noemen, afhankelijk van de verkiezingsresultaten. Niemand weet hoe lang Papademos zal dienen, omdat niemand weet hoe de verkiezingen zullen uitpakken. In de komende verkiezingen zal worden uitgetest in hoeverre democratie met technocratische hervormingen verenigbaar is.

Uit gesprekken die ik de laatste tijd met Papademos heb gehad, leid ik een aantal dingen af die hij met Griekenland voorheeft. De voormalige vicepresident van de ECB wil Griekenland beslist binnen de euro houden. Hij heeft deze baan niet aangenomen om een aftocht te leiden.

De nieuwe premier is fel tegen een faillissement. Dat zou dodelijk zijn voor Griekenland, maar ook voor de euro. Volgens hem is de afwaardering van 50 procent voor particuliere beleggers in Griekse schulden die in het reddingsplan is overeengekomen precies genoeg voor de kredietbeoordelaars om niet van een faillissement te spreken. Een korting van 60 procent zou zeker tot een faillissement hebben geleid.

De nieuwe premier staat volledig achter harde hervormingen, zolang ze maar realistisch zijn. Zo vroeg hij me laatst: „Wat voor zin hebben hervormingen die zo streng zijn dat iedereen van begin af aan weet dat ze niet na te leven zijn?”

Papademos, die als vicepresident van de ECB acht jaar in Frankfurt woonde, verbaast zich over het harde standpunt dat de Duitse autoriteiten tegenover Griekenland hebben ingenomen. Hij is van plan dit te veranderen door aan te tonen dat het Griekenland ernst is met zijn streven naar hervormingen.

Als Griekenland werk van zijn hervormingen maakt, vertrouwt hij erop dat Duitsland werk van zijn financiële steun zal maken. Duitsland en de andere noordelijke landen zullen Griekenland niet zo gemakkelijk kunnen afschrijven als dit land blijkt te worden geleid door serieuze hervormers, met een eendrachtige binnenlandse politieke steun achter zich.

Het is best mogelijk dat Griekenland en Italië trotse landen zijn die niet graag bevelen van buitenstaanders krijgen. Maar in beide landen leren de leiders nu met schade en schande dat er ook weinig ‘nationale waardigheid’ overblijft als ze failliet gaan en uit het belangrijkste Europese project sinds de Tweede Wereldoorlog worden gegooid.

Lucas Papademos belooft het Griekse volk een zinvoller soort ‘nationale waardigheid’ terug te geven, als ze hem gewoon zijn gang laten gaan.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover-instituut van de Stanford-universiteit. Hij verblijft vaak in Amsterdam en was voorheen hoogleraar economie aan New York University.

    • Melvyn Krauss