Biecht van een koperdief

Grote koperbendes heeft de Nederlandse politie nog nooit opgerold.

Kruimeldief René H. werd wel gepakt. „Ik had geen geld en drie poezen rondlopen.”

Bovenleiding (stroomvoorziening) boven het spoor.

De linkerhand van René H. (39) heeft de wijsvinger van zijn rechterhand stevig vast, tikt op tafel of trommelt op zijn bovenbeen. Zo zit hij in de rechtbank van Rotterdam. Nerveus, opgelaten.

Deze handen hebben koper gestolen. Koperen waterkranen, gasleidingen, boilers, elektriciteitskabels. René H. sloopte de spullen onder meer van het dak van een verzorgingshuis, maar ook uit de kelder van het flatgebouw waarin hij woont. Hij liep tegen de lamp en staat nu terecht.

Koperdiefstal is een almaar groeiende plaag. Je hebt kruimeldieven, zoals René H., die kampen met armoede, verslaving of andere grote persoonlijke problemen – Frans Heeres, korpschef van de politie Midden- en West-Brabant, noemde die categorie onlangs „de nieuwe autokrakers”. En je hebt grote, georganiseerde, rondreizende bendes, vaak met roots in Oost-Europa en met zeer gedetailleerde kennis van het spoorwegnetwerk. Die gaan voor het grote geld.

Doelwit zijn kerkklokken, koperen delen van grafstenen, zonnewijzers en kunstwerken, maar ook bliksemafleiders, kilometers aan seinkabels langs het spoor en soms zelfs bovenleidingen van treinen. Gevaarlijk, levensgevaarlijk zelfs, maar kennelijk de moeite waard. Koper kost nu 5,65 euro per kilo, een vertienvoudiging in tien jaar. De vraag ernaar is mede gestegen door de sterk gegroeide populariteit van consumentenelektronica, zoals laptops en mobiele telefoons, waarin het goed geleidende metaal veel gebruikt wordt.

In juni sloten politie, het Openbaar Ministerie (OM), ProRail en de metaalverwerkingsbranche het zogenoemde convenant Koperslag, om de koperdiefstal harder aan te pakken. Ondanks die specifieke aandacht voor het probleem is er in Nederland nog nooit een bende koperdieven opgepakt, laat staan berecht.

Algemene cijfers over het aantal koperdiefstallen en berechtingen zijn er niet. Ook in België niet. Maar, zo stelt een woordvoerder van de Belgische politie, „hier worden regelmatig rondreizende dadergroepen gearresteerd”. Ook in Duitsland lukt dit zo nu en dan. Zoals afgelopen zomer, toen een 500-koppig politieteam een koperbende van zeven man oprolde, uit Bosnië en Duitsland.

Waarom dan niet in Nederland?

Een woordvoerder van het OM: „Dat kan twee dingen betekenen: of er is geen koperdiefstal in georganiseerd verband, of we zien het niet. En ga er maar vanuit dat we het zouden zien, als het zou gebeuren.”

Toch hebben verschillende koperdiefstallen in Nederland het karakter van georganiseerde misdaad. Vorige maand verdween een duizend kilo wegende koperen kabel uit Limburg. Hiervoor is niemand gearresteerd, maar de lokale politie zegt uit te gaan van „een georganiseerde bende”.

Tweemaal leek de politie wél een bende te pakken te hebben. In augustus werd een 32-jarige Engelsman gearresteerd in Schoonebeek. Hij had 1000 tot 1500 kilo koper op een haspel in zijn busje en was vermoedelijk bendelid. De Engelsman moest echter vrijgelaten worden wegens gebrek aan bewijs. Ook vier Roemenen die deze zomer werden gearresteerd in Friesland, zijn weer op vrije voeten. Het Openbaar Ministerie in Leeuwarden: „Ze werkten in groepsverband. Het onderzoek loopt nog wel en ze zijn nog verdachten.”

En dus staan er tot nu toe alleen nog maar kruimeldieven in de beklaagdenbank. Zoals René. H.

Op de tweede verdieping van de rechtbank Rotterdam wiebelt René H. heen en weer op zijn stoel. Hij weet wat het is om voor de rechter te staan. Tot tien jaar geleden was hij een klassieke draaideurcrimineel. Inbraken en dergelijke. Relatief kleine vergrijpen. „Wat ongelofelijk jammer dat het weer is misgegaan”, zegt de rechter. René H. antwoordt, met een zwaar Rotterdams accent: „Tja, het is effe jammer dat het zo ontspoord is.”

Op zijn zevende kreeg René H. thuis te horen dat hij zijn eigen boontjes maar moest doppen. Vijftien kinderen was te veel voor zijn ouders. Scholing heeft hij nauwelijks gehad. Snel geld is zijn leven lang al aantrekkelijk. En toch: de afgelopen tien jaar bleef hij uit de cel. Zijn advocaat noemt het „een terugval”.

Een bijna onvermijdelijke terugval. René H. had namelijk nog een hoge schuld wegens een oude cocaïneverslaving. Zijn inkomen – naar eigen zeggen 200 euro in de maand – was daarom niet voldoende. „Ik had geen geld en drie poezen rondlopen”, zegt René H.

Dus toen nam hij wat simpel gereedschap (een ijzerzaag) en sloopte in de kelder van het flatgebouw waar hij woont de waterleiding, een boiler en verschillende kranen. Drie keer in totaal. Hij leverde het steeds in bij „de koperboer”. En kreeg er elke keer ongeveer veertig euro voor.

Later brak hij in in leegstaande woningen om koper te stelen. En hij is ook een keer op pad geweest met de toekomstige echtgenoot van zijn nichtje. „Ik kende hem nauwelijks, maar hij had geld nodig en ik wist nog wel wat”, zegt René H. Een klein samenwerkingsverband, dat ziet de politie vaak bij koperdiefstallen. Groepjes, die elkaar even vinden voor een kleine buit.

René H. en zijn neef klommen samen op het dak van een verzorgingstehuis waar H. soms schoonmaakte. Daar trokken ze met blote handen de koperen kabels los. Toen ze het achterop de scooter wilden laden, werden ze betrapt. René H. rende nog weg, maar liet zich toen inrekenen.

Hij beseft de grote gevolgen van zijn koperdiefstallen. De medebewoners van zijn flat waren ziedend als het water weer eens was afgesloten vanwege zijn diefstallen. „Ik heb er wel spijt van, maar gedane zaken kun je niet terugdraaien”, zegt René H. Onlangs heeft hij zijn schoonouders geschreven. Hij wil namelijk trouwen met zijn vriendin, maar dat zien zij niet zitten. Hij heeft beloofd zijn leven te zullen beteren. Ze antwoordden dat hij een tweede kans krijgt.

De rechter legt René H. een extra gevangenisstraf van vier weken op, bovenop de 93 dagen die hij al vast zat. Als zijn straf erop zit, krijgt de koperdief verplichte begeleiding van de reclassering, want de koperprijs blijft voorlopig vermoedelijk hoog. En de verleiding dus ook.

    • Enzo van Steenbergen