Zo ziet besmetting er dus uit

De Europese schuldencrisis is in een fase terechtgekomen die nauwelijks beheersbaar is. Het lijkt verdraaid veel op de besmetting waar zo lang voor gewaarschuwd is.

Eerst komen de wetenschappers. Die waarschuwen voor een ziekte die we niet kunnen zien. Dan komen de autoriteiten in actie met landelijke vaccinatieprogramma’s en mannen in witte pakken die bepaalde dieren preventief ruimen. Bezoekers van kinderboerderijen moeten hun laarzen afspoelen en mondkapjes op. Allemaal om besmetting te voorkomen.

Besmetting, daar is iedereen bang voor. De laatste twee jaar stond de zich uitvouwende schuldencrisis in Europa permanent in het teken van het besmettingsgevaar. Hoe kan worden voorkomen dat de paniek rond Griekse staatsleningen niet overslaat op andere lidstaten? Op Portugal bijvoorbeeld of, nog erger, Italië en verder.

Voor vrijwel elk moeizaam politiek besluit dat Europese leiders de afgelopen twee jaar in de schuldencrisis namen, was het voorkomen van besmetting op de financiële markten steevast een van de argumenten.

Maar de discussie in Europa is binnen een week in een geheel ander kwadrant terecht gekomen. Alle doemscenario’s en spookbeelden die in het verleden werden geschetst als reden om bepaalde acties te ondernemen, lijken nu razendsnel bewaarheid te worden.

De verschillen in rentetarieven binnen de eurozone nemen rap toe. De Italiaanse rente kwam gisteren boven de 7 procent uit, een niveau dat als onhoudbaar hoog wordt gezien voor de schulden van Italië. De Franse rente loopt eveneens snel op. de Fransen moeten inmiddels al ruim tweemaal zoveel betalen als de Duitsers voor een lening die zij op de openbare kapitaalmarkt afsluiten.

De Spanjaarden en de Belgen hebben überhaupt moeite om geld te lenen. Zij verkochten gisteren in een veiling minder staatsleningen dan beoogd door het gebrek aan interesse. De koersen van hun obligaties daalden scherp, de effectieve rente hierop steeg.

„Het was vandaag waarschijnlijk de meest zorgwekkende dag in de crisis tot nu toe”, schreef Mark Riddell van de Britse vermogensbeheerder M&G (beheerd vermogen: 300 miljard) gisteren in een blog. „Zelfs Nederland, dat door de markt wordt gezien als de op een na sterkste lidstaat van de eurozone, komt een beetje onder druk te staan.”

Het verschil tussen de Nederlandse en Duitse rente groeide (zie grafiek), gisteren met 0,08 procentpunt – historisch gezien een grote toename op één dag. Het is maar de vraag of dat komt door de tegenvallende groei die het Centraal Bureau voor de Statistiek onverwacht bekendmaakte. Een krimp van de economie in het derde kwartaal was weliswaar volkomen onverwacht, maar Finland maakte ongeveer tegelijkertijd een economische groei van 0,3 procent bekend. Toch steeg daar het verschil met de Duitse rente gisteren nog harder dan in Nederland. De koersen van Finse en Nederlandse staatsleningen zijn ongewoon beweeglijk de laatste dagen. Vanochtend daalde de tienjaarsrente van Nederland weer met 0,04 procentpunt.

Het ligt meer voor de hand dat de ‘besmetting’ zich gericht verspreidt: naar alle kanten behalve Duitsland. Dat is naast Zwitserland de belangrijkste vluchthaven in Europa. Buiten Europa wordt gevlucht in Amerikaans schuldpapier.

Wat beleggers sowieso op grote schaal doen is het lozen van Italiaanse obligaties. Banken winden daar ook geen doekjes om. Ze dumpen het papier op grote schaal. Of ze nu ING, BNP Paribas of Société Générale heten. De voorman van de Europese banklobby, Christian Clausen, zei eerder deze week in een interview met Bloomberg dat de banken ook precies datgene doen wat ze moeten doen: het risico verkleinen dat zij hun geleende geld aan de Italianen niet terugkrijgen.

Het is een illustratie van de nauwelijks te stoppen dynamiek waarin de Europese schuldencrisis terecht is gekomen. Want precies dit gedrag van banken resulteert in verder dalende obligatiekoersen en stijgende rentes waardoor de schuld van Italië inderdaad onhoudbaar wordt.

    • Jeroen Wester