Vrouwen vragen vaak om keizersnede

Bij keizersneden die medisch gezien overbodig zijn sterft jaarlijks één vrouw. Gynaecoloog Jos van Roosmalen waarschuwde ertegen in zijn afscheidrede.

„Natuurlijk niet!”, dacht gynaecoloog en hoogleraar Jos van Roosmalen toen hij in de NRC Zorgverzekeringsquiz (2 november) de vraag las of een keizersnede ‘op eigen verzoek’ vergoed zou worden door de zorgverzekeraar. Tot zijn verbazing betaalt de verzekeraar wel, zag hij, toen hij de antwoorden checkte.

Roosmalen is verklaard tegenstander van onnodige keizersneden, zoals die ‘op eigen verzoek’. Vorige week wijdde hij er zijn afscheidsrede aan, in het Leids Universitair Medisch Centrum Leiden.

Worden er in Nederland dan zoveel onnodige keizersneden verricht?

„Ja, relatief veel, hoewel het moeilijk is het precieze aantal te weten. Stel dat vrouwen nu en masse een keizersnede willen, en ons huidige percentage van 15 stijgt naar 30, wat in Duitsland al is gebeurd. Dan hebben we 56.000 keizersneden in plaats van 28.000. Onze OK-capaciteit is nu al ontoereikend, en met de stijgende zorgkosten zullen er geen nieuwe OK’s bij komen. Dat betekent dat er onnodig een beroep wordt gedaan op schaarse OK-tijd, want in de verloskunde zijn geen wachtlijsten. Andere operatiepatiënten, bij andere specialismen, moeten dan langer wachten. Dat strookt niet met het idee van rechtvaardigheid en eerlijk delen.”

Dat is het volksgezondheidsargument. Maar als vrouwen nou echt willen?

„Je moet je realiseren dat een keizersnede ernstige complicaties tot gevolg kan hebben, soms zelfs de dood. Een vooraf geplande keizersnede geeft 1,7 keer zoveel ernstige complicaties als een vooraf geplande vaginale bevalling.”

Om hoeveel vrouwen gaat het dan?

„In Nederland worden daar jaarlijks 90 vrouwen door getroffen. Het gaat bijvoorbeeld om opname op de intensive care of een ernstige infectie. En zo’n 30 vrouwen per jaar moeten hun baarmoeder missen door een hevige bloeding. Jaarlijks sterven er 3 à 4 moeders aan een keizersnede, waarvan 1 aan een vooraf geplande keizersnede.

„Bij vrouwen bij wie de vorige zwangerschap met een keizersnede eindigde, is de kans op ernstige complicaties bij een volgende bevalling zelfs drie keer verhoogd. Dat komt door het litteken in de baarmoeder. Dat kan gaan scheuren of de placenta kan in het litteken groeien.”

Waarom zit er geen rem op onnodige keizersneden?

„Als een gynaecoloog te lichtzinnig besluit tot een keizersnede, dan krijgt de patiënt nooit de boodschap: deze keizersnede was niet nodig, maar altijd: we waren nog net op tijd. Of net niet op tijd. Een gynaecoloog of verloskundige die te lang doorgaat met een vaginale baring, wordt, als er achteraf een klacht komt, veel strenger gestraft dan een gynaecoloog die te vroeg een keizersnede doet. Dat zou anders moeten.

„Mensen krijgen zo het idee dat een keizersnede de veiligste manier van bevallen is. Dat is niet helemaal waar. Wel bij een goede indicatie, maar niet bij een vooraf geplande keizersnede. Het probleem is moeilijk te zien: het gaat nu eenmaal 993 van de 1.000 keer wel goed.”

Wat zijn in de praktijk de moeilijkste beslissingen rond een keizersnede?

„Wanneer één kind van een tweeling na een zwangerschap van 28 weken nog veel te klein is, en het andere ontwikkelt zich perfect, dan bestaat de kans dat de kleinste sterft in de baarmoeder. De neiging bestaat om de tweeling dan met een keizersnede geboren te laten worden. Je moet je ernstig afvragen of je dat gezonde kind extreem vroeg geboren moet laten worden om een te klein broertje of zusje te redden. Het gezonde kind is vaak nog onrijper dan het kleine, omdat het geen stress heeft doorgemaakt. Het kan dan ernstige longproblemen krijgen. Het is een lastige afweging, maar bij een extreme vroeggeboorte creëer je altijd schade bij het gezonde kind.

„Ook bij een heel vroege keizersnede moet je je afvragen of je die moet doen. Enerzijds is de prognose van een kind van bijvoorbeeld 490 gram niet erg goed, anderzijds is de baarmoeder dan nog niet maximaal uitgerekt. Er wordt dan in het spierweefsel gesneden. Dat is gevaarlijk voor een volgende bevalling, je induceert vreselijke dingen. Toch wordt daar vaak heel makkelijk over gedaan.”