Terreur verstoort de oase van rust

Weer was er in Kazachstan een aanslag dit weekend.

Gevreesd wordt dat er een jihadistische groepering achter de terreur zit.

2011 had een prachtjaar moeten worden voor het Kazachse regime. Het jaar dat in het teken zou staan van de vruchten die twintig jaar onafhankelijkheid – onder leiding van president Nazarbajev – had gebracht: welvaart en, vooral, stabiliteit.

Maar het feestje is ruw verstoord. Dit weekeinde was er opnieuw een terreuraanslag – de vierde in een half jaar tijd. Een 34-jarige Kazach, geidentificeerd als Karijev, trok zaterdag schietend door de zuidelijke stad Taraz, om vervolgens met een granaatwerper het lokale hoofdkwartier van de geheime dienst te bestoken en zichzelf daarna met een bomgordel op te blazen. Er vielen zeven doden.

Door die aanslag is terreur definitief een realiteit geworden in Kazachstan, terwijl het zolang als oase van rust gold in de regio. Gevreesd wordt dat de terreur fundamentalistisch van aard is.

Karijev is volgens de autoriteiten een „jihadist”. Waar die dat op baseren, is onduidelijk. Zijn daad is in elk geval opgeëist door Jund al-Khilafah (Soldaten van het Kalifaat), een obscure groepering die naar eigen zeggen jihad wil voeren in Kazachstan.

Tot voor kort had niemand van hen gehoord. Op 21 oktober verscheen echter een internetfilmpje waarin vijf gemaskerde mannen met machinegeweren en granaatwerpers met aanslagen dreigden als president Nazarbajev niet onmiddellijk een nieuwe religiewet zou intrekken.

Die wet is hoogst omstreden. Ze verbiedt onder meer het bidden in overheidsinstellingen. De wet werd in oktober door het parlement gejast en is volgens Nazarbajev bedoeld om ontluikend extremisme tegen te gaan. Volgens mensenrechtenorganisaties is het een ernstige inperking van de godsdienstvrijheid.

Het filmpje kreeg twee weken geleden een vervolg. Ditmaal eiste de groep een aanslag op in Atyrau. Een 24-jarige Kazach had daar op 31 oktober prullenbakbommen willen verstoppen bij overheidsgebouwen. De tweede bom ging af terwijl hij hem nog moest plaatsen. Alleen de dader kwam om. Volgens de groep was de actie een vergeldingsdaad voor Nazarbajevs „onverschilligheid”.

De authenticiteit van het filmpje is niet te bevestigen. Het is mogelijk dat de groep de aanslagen niet heeft gepleegd, maar wel heeft opgeëist om naam te maken. En om angst te zaaien.

Over Jund al-Khilafah is weinig bekend. Volgens onderzoekswebsite The Long War Journal gaat het om een kleine groep „buitenlandse” jihadstrijders die zich ophoudt in het Afghaans-Pakistaanse grensgebied. Ze zou aanslagen hebben gepleegd op Amerikaanse soldaten in de Afghaanse provincie Khost. Ook worden Amerikaanse inlichtingenbronnen geciteerd volgens welke het „vrijwel zeker” is dat de groep banden heeft met het Haqqani-netwerk, een berucht onderdeel van de Talibaan.

Kazachstan heeft eerder gewaarschuwd voor oprukkend extremisme. Dat zou vanuit het nabijgelegen Afghanistan worden opgestookt. Zulke waarschuwingen worden tot nu toe echter niet serieus genomen.

Feit is dat er in Kazachstan groeiende onvrede is, wegens de wijdverbreide corruptie en de ijzeren hand waarmee het regime zijn burgers onder controle probeert te houden. De meerderheid van de Kazachen zijn gematigde soennitische moslims. Maar conservatievere vormen, zoals salafisme en wahabisme, zijn in opkomst.

De seculiere autoriteiten zien dat als bedreiging voor hun voortbestaan en ‘verdachten’ worden daarom hard aangepakt. De gevangenissen zitten vol mensen die zich volgens het regime hebben ingelaten met gevaarlijke religieuze activiteiten – vaker niet bewezen dan wel. Juist dat soort praktijken werkt extremisme in de hand, verklaarde onlangs de Kazachse grootmoefti, de leider van de door de staat voorgeschreven islam.

De Amerikaanse auteur van het goed gelezen Kazachstanblog KZblog.net schreef na de aanslagen in Atyrau: „Het enige goede nieuws is dat de daders tot nu toe vooral aandacht willen trekken en angst willen zaaien, en geen slachtoffers willen maken.”

Die hoop is na zaterdag gesneuveld. Andere bloggers waarschuwen dat het een kwestie van tijd is voor extremisten een echt bloedbad aanrichten.

    • Chris Hensen