Papatotalloss

De Grieken zijn aan het eind van hun Latijn. Het valt niet mee om te moeten slikken wat eigenlijk nooit is gewild. Ze zijn de euro ingelokt met grootse vergezichten. De zegeningen van de munt zouden Griekenland opstoten in de vaart der volkeren. Dit is tijdelijk prima gelukt, maar helaas alleen met kunst en vliegwerk. Nu moet de boel weer flink worden gesaneerd. Eindeloos blijven subsidiëren zal niet gaan. Back to basics – dit valt de ‘uitvinders van de democratie’ rauw op het dak.

Destijds stemde de SGP – samen met het CDA en de ChristenUnie – tegen toetreding van Griekenland tot de euro. Dit was niet voor niets. Al bij de totstandkoming van de euro, waar de SGP óók – als enige! – tegenstemde, brachten we naar voren dat de Europese Unie intern verdeeld is. Het leek ons geen goed idee om haar onder het dak van één munt te brengen. Zo veel culturele diversiteit samenvoegen, leidt tot brokken, luidde de analyse. Helaas hebben we gelijk gekregen.

De optimisten dachten dat de euro zo veel economische groei zou brengen dat een substantiële geldstroom van noord naar zuid wel zou kunnen worden gefinancierd. Dit is jarenlang goed gegaan, maar de financiële crisis en de hierop volgende eurocrisis leidden tot steeds minder groei.

Nu kijken we aan tegen een periode met stagnerende groei. Hiermee valt het draagvlak weg voor zuidelijke subsidiëring en wordt ook nog openbaar dat die jarenlange subsidies weinig goeds hebben gebracht, althans in termen van economische kracht van de zuidelijke landen.

Ze hadden beter kunnen en moeten weten. Een van de eerste lessen uit de ontwikkelingseconomie is dat het uiterst lastig is om een cultuur te veranderen. De Europese landen kijken nu eenmaal anders aan tegen zaken als gezond financieel beheer, investeren in de economie, concurrentiekracht en langetermijndenken. Niet voor niets noemde Wim Kan in 1973 de nieuwe premier van Griekenland al ‘Papatotalloss’. Convergentie van economieën, en dus van culturen, was jarenlang kernpunt in de EU-strategie. Het heeft niets opgeleverd. We zien eerder divergentie tussen noord en zuid.

We zitten in een varend schip. Het helpt niet om vanaf de wal te roepen dat het allemaal anders had gemoeten. We moeten constructief zoeken naar oplossingen. Volgens mij zijn er twee smaken.

De eerste is dat je razendsnel een cultuurverandering afdwingt. Dit is min of meer aan het gebeuren, zie de bezuinigingsrondes die plaatsvinden in diverse landen. Maar je moet zo’n verandering niet alleen voor de korte, maar ook voor de lange termijn garanderen. Anders krijgen financiële markten nooit vertrouwen in een goede afloop.

Daarom moet worden ingezet op veel hardere afspraken voor landen die zich blijvend niet houden aan de afspraken. Begin met boetes. Als dat niet helpt, trek de subsidies in. Werkt dat ook niet, ontneem hun dan stemrecht. De ultieme sanctie is dat ze ‘uit de euro’ worden gezet.

Zo ver is het eurogebied nog niet, alle inspanningen ten spijt. Het lijkt erop dat Papatotalloss wat neven heeft in Italië, Spanje en Frankrijk.

Als cultuurverandering niet blijvend kan worden afgedwongen, komt optie twee in beeld. Dan moeten we concluderen dat twee culturen op één kussen geen goed idee is. Dan zullen er meer kussens moeten komen, bijvoorbeeld in de vorm van een ‘neuro’ en een ‘zeuro’. Nederland zou samen kunnen optrekken met Duitsland, Oostenrijk, de Scandinavische landen en Luxemburg. Mogelijk kan hieraan nog een enkele kandidaat worden toegevoegd. Ook de rest van Europa zou een monetaire eenheid kunnen vormen.

Helaas is deze financiële tweedeling evenmin een eenvoudige optie. Niemand weet precies hoe je in deze instabiele situatie een nieuwe munt moet introduceren zonder al te veel kleerscheuren, maar gezien alle weerstand om cultuurverandering af te dwingen, wordt het tijd dat dit serieus gaat worden onderzocht.

Alleen dan kan een goede afweging worden gemaakt tussen kosten en baten. Op zijn minst zal het helpen om de familie Papatotalloss te tonen dat er een alternatief is als ze toch op de verkeerde voet wil blijven doorgaan.

Elbert Dijkgraaf is Tweede Kamerlid voor de SGP. Hij schrijft deze wisselcolumn beurtelings met Frans Timmermans (PvdA) en Ad Koppejan (CDA).