Houding PVV is pijnlijk voor VVD

De PVV bezorgde een motie tegen weigerambtenaren gisteren onverwacht een meerderheid in de Kamer. De coalitie heeft een probleem en moet nu een uitweg vinden.

Bijzonder pijnlijk. Nooit leuk, om tegen je eigen standpunt te moeten stemmen. Een worsteling, zo’n afweging tussen principes en pragmatisme. En helemaal confronterend, gaf VVD-Kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert gisteren toe, om dan te horen hoe gedoogpartner PVV wél de oproep aan het kabinet steunt om weigerambtenaren niet langer te tolereren.

Gisteren bracht Kamerlid Ineke van Gent (GroenLinks) haar motie over de weigerambtenaren in stemming. Ze wachtte er maanden mee, op verzoek van de VVD nota bene. De motie vraagt het kabinet om voor 1 januari te regelen dat gemeenten geen trouwambtenaren meer in dienst mogen hebben die weigeren om homoseksuelen te trouwen.

Daar was de liberale Jeanine Hennis-Plasschaert ook voor. Daar ís ze voor. Toch stemde ze gisteren met haar fractie tegen, om, zoals ze zei, de rust in de coalitie te bewaren. Want coalitiegenoot CDA is tegen zo’n verbod, net als de gereformeerde SGP, ‘gedoogpartner’ van het kabinet in de Eerste Kamer. En afspraak is afspraak, zeggen de VVD’ers.

Dat de PVV de weigerambtenaren niet langer wil tolereren, was al duidelijk door een bericht van Geert Wilders op Twitter, eind oktober. Bovendien staat over de weigerambtenaren niets in het regeer- of gedoogakkoord. Dat daarmee nu een Kamermeerderheid voor een verbod op de weigerambtenaren heeft gestemd, ja, dat is pijnlijk, maar dat hadden VVD en CDA zien aankomen, zeggen die partijen nu.

Maar of alle VVD’ers en CDA’ers van tevoren wisten dat de PVV voor deze motie zou stemmen, is onduidelijk. Wie de verbaasde gezichten in de Kamer zag toen de eerste PVV’ers bij de hoofdelijke stemming ‘voor!’ riepen, zou denken van niet. CDA-fractieleider Sybrand van Haersma Buma zei na afloop dat híj het „lang genoeg wist om niet verrast te zijn”. En zijn fractiegenoten dan? „Die weten ook niet alles.”

Binnen de gedoogcoalitie zijn de verhoudingen niet veranderd, bezwoeren zowel VVD’ers als CDA’ers. Maar Wilders had gisteren duidelijk geen behoefte om een toelichting te geven: hij spurtte na afloop van de stemmingen weg, zonder de pers te woord te staan. Toch heeft zijn partij iets uit te leggen, want een paar weken geleden werkte de PVV nog mee aan een oplossing: de partij zou zelf met een initiatiefwetsvoorstel komen. Zoiets kan jaren duren, dus het probleem leek voorlopig verholpen. CDA en SGP zouden daar genoegen mee hebben genomen. Nu heeft de PVV een nieuw signaal afgegeven, door een motie aan een meerderheid te helpen waarvan het kabinet meer last heeft dan nodig is.

De uitwegen beginnen voor het kabinet schaars te worden. De verwachting is dat de verantwoordelijke ministers Piet Hein Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) en Marja van Bijsterveldt (Emancipatie, CDA) de motie voorlopig negeren en een advies van de Raad van State afwachten. Dat was namelijk oplossing twee, vorige week: het kabinet had een standpunt beloofd aan de Kamer, maar dichter tot elkaar kwamen VVD en CDA niet. Dus vroeg het kabinet de Raad van State uit te zoeken in hoeverre bepaalde grondrechten met elkaar botsen. Welk recht gaat voor: het recht van ambtenaren om vanwege gewetensbezwaren een huwelijksvoltrekking te weigeren, of het recht van gelijke behandeling van burgers?

Van Gent zei gisteren dat ze snel wil horen hoe het kabinet de motie gaat uitvoeren. „Het kabinet zal hier niet gemakkelijk mee wegkomen.” Ze probeert dus de druk op de ketel te houden.

Maar als het kabinet geen gehoor geeft, kan ze alleen nog een motie van afkeuring indienen. De PVV zal die niet steunen.