Goed gezien Guus! Van Cruijff win je toch niet

Heel verstandig van Guus Hiddink dat hij niet naar Ajax wil.

Alleenheerser Johan Cruijff voert daar een compromisloos schrikbewind.

Ook al wordt hij als bondscoach inmiddels bijna Turkije uitgejaagd, één vluchtroute heeft Guus Hiddink al afgewezen: Ajax. Alles liever dan dat. „Er wordt daar zó op de man gespeeld. Iedereen wantrouwt elkaar, alles lekt uit.”

Goed gezien, Guus! En dat voor iemand die vermoedelijk nog niet eens het pas uitgekomen boek De coup van Cruijff van Menno de Galan gelezen heeft. Als je dat boek uit hebt, stuur je je talentvolle voetbalzoontje niet meer naar Ajax, maar naar AZ of FC Twente.

De coup van Cruijff is een van de ontluisterendste sportboeken die ik ken. Niet door de toon van de schrijver – die blijft zo rustig mogelijk, al laat hij hier en daar wel enige ironie doorklinken. Het zijn vooral de beschreven feiten die in hun samenhang een vernietigend beeld schetsen van de verloedering bij Ajax.

Iedereen heeft er met iedereen ruzie, commissies, raden en besturen buitelen over elkaar, plegen verraad, luisteren elkaar af, dreigen, intimideren, gooien personeel op straat, lekken naar de pers en graaien intussen de clubkas leeg door waanzinnige transfersommen en torenhoge salarissen aan spelers en trainers te betalen.

Dat Ajax nog niet bankroet is, mag een wonder heten. Maar wat niet is, kan komen – en zeker als het zó doorgaat met een Johan Cruijff die alle macht voor zich opeist en tegen de raad van commissarissen waarvan hij lid is, droogjes zegt: met jullie heb ik niks te maken, ik bepaal zelf de regels.

Menno de Galan is geen sportjournalist (hij is redacteur van Nieuwsuur) en dat is aan zijn boek te merken. Hij hoort niet bij coterietjes – zeker niet bij die van Cruijff – en hij kan daarom onbevangen opschrijven wat hij ziet en hoort. Zijn boek is een gedetailleerde reconstructie van Cruijffs greep naar de macht. Hij laat zien wat er achter de schermen gebeurde, hoe Cruijff stap voor stap zijn tegenstanders uitschakelde, handig gebruikmakend van zijn status als icoon en van zijn invloedrijke vrienden bij de media.

Een poos proberen ze zich te verzetten, die tegenstanders van Cruijff, maar of ze nu John Jaakke heten, Uri Coronel, Rik van den Boog of Martin Jol, één voor één komen ze erachter dat ze een oorlog voeren die ze nooit kunnen winnen. Cruijffs krediet bij publiek en media is zo groot dat zijn macht niet te breken is. Op dit moment schijnt de nieuwe voorzitter van de raad van commissarissen, Steven ten Have, harde strijd met Cruijff te leveren. Weet hij wel waar hij aan begonnen is?

Cruijff gedraagt zich bij Ajax compromisloos en megalomaan. Van den Boog vertelt in het boek over een vergadering: „Het eerste halfuur koos hij frontaal de aanval. Het was net een slapstick. Hij zei dat miljarden mensen weten wie hij is. Dat hij Michel Platini (baas van de UEFA) zo kan bellen, dat Michael van Praag zijn functie bij de UEFA aan hem te danken heeft, dat zelfs de president van de Verenigde Staten hem kent.” Over zichzelf zei hij: „Ik kan heel snel analyseren, denk twee keer zo snel als jullie.”

De treffendste beschrijving van de situatie bij Ajax komt van Rutger Koopmans, een nieuwe adviseur van Cruijff met wethouder Hekking-achtige trekjes. Hij zegt: „Johan zit in zijn hoofdkwartier, je kunt hem niet raken. In een oorlog zijn het vooral soldaten die worden gedood.”

Het wordt wel stil in dat hoofdkwartier. Geen Hiddink, geen Van Basten, laat staan Van Gaal of Adriaanse. Wel Jaap de Groot van De Telegraaf.

Frits Abrahams is columnist van NRC Handelsblad.