Geluid ontaardt in orkaan van tranen

Ivo Victoria: Gelukkig zijn we machteloos. Anthos, 242 blz. €16,95 **

Dankzij het tijdschrift Tirade weten we dat J.J. Voskuil in de korte periode dat hij leraar Nederlands was, zijn leerlingen liet tellen hoe vaak een schrijver het woord ‘ik’ op een pagina liet vallen. Dit om, via de toen gangbare manier van tekstanalyse, te achterhalen hoe groot het ego van de auteur in kwestie was.

Je moet er aan denken bij lezing van Gelukkig zijn we machteloos, roman nummer twee van de Vlaamse Amsterdammer Ivo Victoria. Geen ikjes tellen hier, maar ‘alsjes’, ‘alsofjes’ en ‘zoalsjes’, want in het boek woekert werkelijk een woud van beeldspraak. Er is niet veel dat niet aan iets anders doet denken, al moet gezegd dat de alwetende verteller er een bloemrijker vocabulaire op nahoudt dan Ome Lex, de man die de rest van de vertelling prijsgeeft.

Wringt dat, al die beeldspraak? Jazeker, vooral omdat de vraag waar de vergelijkingen nu daadwerkelijk toe dienen in veel gevallen onbeantwoord blijft. Een strottenhoofd ‘vormt de uitgang van alle oceanen’, wimpers en oogleden ‘vechten als een dam tegen de zondvloed’, handen ‘vallen op de tegels als in een smeekbede’, geluid ‘ontaardt in een orkaan van tranen en gehuil’. Dit zijn niet zomaar wat voorbeelden, maar slechts de helft van een enkele pagina Gelukkig zijn we machteloos.

Ome Lex is een man die tegen zijn wil het tuinfeest van een familie bijwoont. Hij wordt geïntroduceerd als een ‘zendeling-clown’: een man die in het betreffende gezelschap ongewild de rol van nar krijgt toebedeeld. De aanwezige gasten zijn angstig, omdat elders in het land overal meisjes verdwijnen. De plaag gaat gepaard met een ‘ruis’ in de lucht die iedereen meent te horen.

Ivo Victoria is het best op dreef wanneer Lex het woord voert. Het creëren van een sfeer omtrent een man die alleen nog in contact staat met zijn eigen obsessies, gaat hem een stuk beter af dan het schetsen van het failliet van familiegeluk.

In die delen lijkt het wel alsof er een schrijver aan het werk is die zijn talent te lang heeft opgepot, om nu plots alles te laten zien wat hij in z’n mars heeft. Het gevolg is dat de stijl niet ondergeschikt is aan wat Victoria wil vertellen, maar het juist in de weg staat. En dat is, om met Victoria te schrijven, net alsof een schilder ineens de hele pot verf maar over het doek kiepert.

Sebastiaan Kort

Ivo Victoria is vrijdag 18 november aanwezig op Crossing Border