Een straf moet je uit kunnen leggen aan de maatschappij

Mag de rechtbank een hogere straf geven dan het wettelijke maximum?

Dat gebeurde in de zaak van een serieverkrachter.

De Zaak. Een zogeheten cold case uit 1996, die in 2007 werd opgelost door een DNA-treffer. Een bekende dader werd achteraf gelinkt aan een serie onopgeloste verkrachtingen in Amsterdam. Hij zit al in de gevangenis – hij is onlangs veroordeeld voor vier seksuele misdrijven, waarbij sprake was van diefstal, geweld, poging tot doodslag en gijzeling van drie slachtoffers. De zaak uit 1996 betrof twaalf verkrachtingen met geweld, waarbij de dader sporen had achtergelaten. De rechtbank verklaart nu de meeste feiten alsnog bewezen.

Wat eist de officier van justitie? Die vraagt tbs en (slechts) vier jaar en drie maanden gevangenisstraf.

Waarom is dit een kwestie? Dat komt doordat de officier bij wet verplicht is een relatief lage celstraf te eisen. De verdachte was namelijk al veroordeeld tot 15 jaar en 9 maanden. De wet verbiedt het stapelen van straftermijnen, bijvoorbeeld van oudere en nieuwe zaken. In de wet staat dat bij samenloop van strafbare feiten nooit meer opgelegd kan worden dan de duur van de straf voor het zwaarste delict, verhoogd met eenderde.

In deze zaak zou de absolute maximumstraf twintig jaar zijn (15 jaar voor gijzeling, plus eenderde). Aangezien daarvan al 15 jaar en 9 maanden is opgelegd, voor de meer recente zaken, mag de officier niet meer eisen dan het restant van 4 jaar en 3 maanden. Deze verdachte zit aan zijn wettelijke ‘strafplafond’.

Wat zegt de rechtbank? Dat een tbs-veroordeling niet kan, omdat niet overtuigend kan worden vastgesteld of de verdachte destijds onvoldoende toerekeningsvatbaar was. Alle feiten worden hem gewoon toegerekend, dus blijft alleen een gewone celstraf over. Maar de rechtbank vindt het wettelijk maximum te weinig.

Op zichzelf vindt de rechter de samenloopregel rechtvaardig. Berechting moet ‘evenredig’ zijn. Voorkomen moet worden dat justitie feiten apart gaat vervolgen omdat dat meer straf oplevert. Daarom zegt de wet terecht dat zoveel mogelijk in één keer moet worden beoordeeld. De rechter moet een ‘totaaloordeel’ kunnen geven. De straf moet op maat zijn. Het optellen van straffen zoals dat in andere landen gebeurt, tot soms honderden jaren, betekent weinig.

Maar valt vervolging in een cold case wel onder de beperkingen van de samenloop? Het OM wist niet eens dat de dader al ‘in huis’ was. Deze vervolging kon pas in 2007 ingezet worden. Daar lijkt de wetgever nooit rekening mee te hebben gehouden. Zo slaat „evenredigheid door in onevenredigheid en leidt tot een straf die niet meer uit te leggen is aan de samenleving”. De wetgever had rekening moeten houden met de nieuwe technieken. Daders mogen van die lacune niet profiteren. Behalve het publiek zouden ook de slachtoffers een lage straf niet begrijpen.

Dus de rechter geeft een hogere straf dan wettelijk mogelijk? Ja, tien jaar cel. Bovenop de huidige straf. Ook moet de dader ruim 21.000 euro schade vergoeden.

Folkert Jensma