Zakkenvullers, kies liever een Renaultje

Waarom kreeg COA-voorzitter Nurten Albayrak zo snel de publieke opinie tegen zich? Omdat haar graaigedrag werd gematerialiseerd door haar goudkleurige Mercedes E 350, beschrijft Erwin Wijman.

In de affaire rond de geschorste topvrouw Nurten Albayrak van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) speelt haar dure Mercedes-met-chauffeur een belangrijke bijrol. Ze zou een ‘zonnekoningin’ zijn. Bij het COA zou ze een ‘angstcultuur’ in stand houden en daarbij te veel verdienen, schreef de Volkskrant op woensdag 2 november. „Ook verwijten betrokkenen haar blingblinggedrag en hekelen ze het feit dat ze als bestuursvoorzitter van een asielorganisatie rondreed in een ‘goudkleurige Mercedes’.”

Albayrak is al de zoveelste bestuurder in de non-profitsector die onder vuur ligt vanwege haar overmaatse dienstauto.

Toen bestuursvoorzitter Sadik Harchaoui van Forum, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken in mei 2011 werd belaagd omdat hij boven de Balkenendenorm zou verdienen en bovendien fors voor luxegoederen zou declareren, las je in de krant steeds weer twee aansprekende voorbeelden – luxe hotelovernachtingen en de dvd-speler die hij liet inbouwen in zijn Audi A6 van de zaak.

Wat was het in het oog springende symbool van de ‘het kan niet op’-mentaliteit van de bestuurders van de geplaagde hogeschool Inholland? De hagelnieuwe Citroën C6 van dik zeventigduizend euro, met ingebouwde televisie, van toenmalig collegevoorzitter Jos Elbers.

De Mercedes E 350 van Albayrak kostte 90 mille. Het is een nogal opvallende auto, die in veel kringen doorgaat voor ‘patserbak’. Vooral voor een hulpverlener detoneert hij nogal, zeker in deze roerige tijden voor asielzoekers – het Mauro-effect.

Veel bestuurders van non-profitorganisaties hebben hiervoor een blinde vlek. Dit gold al helemaal voor directeur Huub Möllenkamp van de Amsterdamse woningbouwcorporatie Rochdale, die zichzelf een Maserati Quattroporte met chauffeur van de zaak had toebedeeld, een auto van minstens 185.000 euro. De begin 2009 op staande voet ontslagen zonnekoning van de sociale woningbouw werd vanwege zijn flamboyante autosmaak in de media weggezet als regelrechte geldverspiller.

Bij de affaires-Albayrak, -Inholland, -Forum en -Rochdale blijken steeds opnieuw de toezichthouders en de commissarissen onvoldoende toezicht te hebben gehouden. Zij zouden iets kunnen opsteken van de ‘cabriomethode’, zoals de Amsterdamse politie de jacht noemt op criminelen die opzichtig pronken met dure auto’s. Zo bracht een BMW 6-serie cabrio van 106.000 euro, die eind 2009 met een bloedgang over de A12 raasde, een miljoenenfraude bij KPN aan het licht. De auto bleek te zijn gekocht met geld dat was verdiend met het verkopen van dure netwerkapparatuur van Cisco aan een heler. Justitie in Amsterdam wist met de cabriomethode in twee jaar beslag te leggen op 33 dure auto’s, acht motoren, sieraden en vijf miljoen euro aan baar geld.

Deze effectieve politiewerkwijze werkt zelfs in literaire fictie. In de roman De kaart en het gebied van de Franse schrijver Michel Houellebecq, uit 2010, wordt het hoofdpersonage, Michel Houellebecq geheten, op gruwelijke wijze vermoord. Pas na drie jaar wordt de cold case opgelost dankzij een 210 km/u rijdende Porsche 911 Carrera op snelweg A8 in de richting van Nice. De bestuurder, zelf een crimineel, blijkt de auto te hebben gestolen van de moordenaar van Houellebecq.

De bestuurder van een asiel-, onderwijs-, woon- of zorgorganisatie die een peperdure, gouden Mercedes E 350, een Maserati Quattroporte, een Audi A6 of een Citroën C6 van de zaak eist, volgehangen met dure accessoires als een televisie, is vooraf al te wantrouwen.

Natuurlijk verwerf je met een dure, imposante en boze auto als een Audi, een Mercedes E-klasse of een Maserati aanzien op straat en in de bestuurskamer. Mensen met macht vertonen meer normoverschrijdend gedrag. Hieruit leidt hun omgeving af dat ze daadwerkelijk machtig zijn. Dit effect versterkt zichzelf. Premier Silvio Berlusconi van Italië overschrijdt bijvoorbeeld voortdurend de norm. Mede hierdoor blijft hij continu aan de macht.

Corrumperen geeft je macht. Macht corrumpeert.

Een auto is nu eenmaal erg zichtbaar. Dit besefte president Sarkozy van Frankrijk heel goed toen hij in het voorjaar van 2011 een lastercampagne begon tegen zijn landgenoot Dominique Strauss-Kahn (DSK). Ik heb het niet over de vermeende verkrachting door DSK van een kamermeisje in een New Yorks hotel, maar over een zaak die twee weken daarvoor speelde, in juni 2011. Strauss-Kahn, die in Frankrijk lange tijd gold als gedoodverfd opvolger van Sarkozy in 2012, kwam ook toen al in opspraak in Frankrijk, vanwege de Porsche Panamera S waarmee hij met zijn vrouw werd vereeuwigd door een fotograaf van persbureau AFP. Deze foto dook dagelijks op in de Franse media. Een socialist die wordt geacht als toekomstig president voor de belangen van de gewone Fransman op te komen, was betrapt in een glamourauto van anderhalve ton. Dan ben je vlug verdacht.

Sarkozy zou met het laten uitlekken van deze compromitterende foto DSK en de socialisten betaald willen zetten dat het linkse kamp hém, vanwege zijn liefde voor Rolexen en grote zeiljachten, betitelt als ‘President Bling-Bling’. Strauss-Kahn werd in de pers al gauw betiteld als ‘Kandidaat Vroem-Vroem’. De Britse krant the Guardian blies de kwestie op tot ‘Porschegate’.

Je kunt je werk nog zo goed doen als maatschappelijk bestuurder of politicus, maar als je een duurdere auto ambieert dan een modale Volkswagen, Opel of Renault, moet je op je tellen passen.

Erwin Wijman is journalist en schrijver. Hij publiceerde deze maand bij uitgeverij Haystack het boek Wat je rijdt ben je zelf. En hoe automerken je voor hun karretje proberen te spannen.