Wie recidive wil terugdringen moet zich in de dader verdiepen

Staatssecretaris Teeven (VVD, justitie) moet worden gecomplimenteerd. Achter zijn beleid van repressie en strenger straffen schuilt een onderwijsidealist.

Deze week informeerde hij de Tweede Kamer over een heus promotiestelsel voor gedetineerden. Alleen wie zich gedraagt krijgt proefverlof. Dat duidt op een optimistisch mensbeeld – de gedetineerde als positief ingestelde burger die gevoelig is voor beloning en de eigen resocialisatie ter hand neemt. Althans, Teeven heeft hoge verwachtingen van een strengere toekenning van verlof. Hij belooft een lagere recidive en schrijft dat zijn model „onontkoombaar” is voor een succesvolle terugkeer in de samenleving.

Maar de politicus Teeven wil ook een regeling die „beter is uit te leggen” aan de burger. Hij meent dat de praktijk te veel uitgaat van rechten en automatismen. Dan schakelt hij naadloos over op een ander mensbeeld en moet iedere dader extra boeten. Eventueel verlof wordt uitgesteld tot het laatste jaar van de straf en uitgesloten voor recidivisten. Bij de uitvoering komt voortaan een enkelband te pas. Verlof is niet meer standaard in het weekend – en zo verder. Een gedetineerde kan ook ‘degraderen’ en verlof verspelen.

Bij de presentatie van zijn plannen zei Teeven geheel overbodig: „De gevangenis is geen hotel.” Maar dus blijkbaar wel een pedagogische inrichting met het profijtbeginsel als didactisch principe.

Overigens had minister Hirsch Ballin (CDA) automatische invrijheidstelling na tweederde van de straf al afgeschaft. Staatssecretaris Albayrak (PvdA) wilde al verlof op maat, naargelang van het gedrag van de gedetineerde, invoeren. Teeven voegt nu ‘promoveren en degraderen’ toe.

Hij gelooft dus écht in de maakbaarheid van de mens. En daar past een waarschuwend woord. De gevangenisbevolking is disproportioneel vaker gedragsgestoord, hardleers, ongevoelig voor prikkels en niet tot leren in staat. Onder hen bevinden zich al veel recidivisten. Desillusie, verbittering, uitzichtloosheid, depressie en woede zijn er karakteristiek. Degradatie zal deze groep niet zoveel zeggen. Bovendien komen zij sowieso een keer vrij, met of zonder proefverlof.

Een detentieverlof zou ook gezien kunnen worden als een microkrediet voor op het oog kansloze debiteuren. Als deze groep zich immers kón kwalificeren, waren ze niet gedetineerd. Een stelsel van zelf verlof verdienen is vooral een keuze. ‘Onontkoombaar’ is het niet. Ook de hardleerse groep moet in het spoor. Dat betekent dus interesse tonen voor de dader. En dat is vast moeilijker uit te leggen aan een samenleving die zich afwendt. Maar het is de moeite waard. Tenminste, als de staatssecretaris het eerlijk meent met het terugdringen van de recidive.

Dit is eerder als commentaar in NRC Handelsblad gepubliceerd.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.