Staatssteun pakt voor ING 'vrij duur' uit

Hoe kon ING zo verrast worden door de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt? Die vraag stond gisteren centraal voor parlementaire commissie die het overheids- beleid in de bankencrisis van 2008 onderzoekt.

De timing maakte het gisteren voor ING extra pijnlijk. Eerst mocht Dick Harryvan van internetbank ING Direct bij de parlementaire enquêtecommissie uitleggen waarom de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt niet te voorspellen was. Zelfs in augustus 2008, aan de vooravond van de crisis, rekende ING op een schadepost van niet meer dan 200 miljoen euro.

Die berekening leek Tonko Gast van financieel advieskantoor Dynamic Credit al te positief. Twee maanden later kwam hij in een crisisscenario uit op een strop van 7,5 miljard. Hij belde De Nederlandsche Bank en kon direct langskomen. De toezichthouder had er „een gezonde belangstelling” voor, zo zei Gast gisteren tegen de Commissie-De Wit die het overheidsbeleid rond de bankencrisis van 2008 onderzoekt.

Natuurlijk, tussen augustus en oktober, toen Gast zijn berekening klaar had, zaten twee maanden van oplopende crises – inclusief de val van Lehman Brothers in september 2008 – maar de verschillen waren frappant.

Harryvan meldde ’s ochtends nog hoe veilig die hypotheken eigenlijk waren. „Voor 99 procent waren het Triple A-beleggingen. Net zo veilig als lenen aan de Nederlandse overheid”, aldus de voormalige baas van ING Direct. Maar volgens Gast was de betrouwbaarheid ten tijde van de crisis voor 90 procent Triple C. „Veel mensen verschuilen zich achter een rating, zonder te weten wat er achter zit.”

Deze bank – het moderne en internationale broertje van de Postbank – maakt een snelle groei door. In 2008 had de nieuwkomer al 8 miljoen spaarders in de VS en voor al dat spaargeld moest snel een goede bestemming worden gevonden. Voor een aanzienlijk deel werden dat de hypotheken waarvoor de Nederlandse overheid begin 2009 garant moest gaan staan. Die hypotheken waren, met honderden verpakt in een beleggingsproduct, vooral zogeheten Alt-A-hypotheken die niet tot de betrouwbaarste (prime), maar ook niet tot de onbetrouwbaarste (sub prime) behoren.

Harryvan trachtte gisteren te schetsen dat de dramatische omstandigheden nauwelijks te voorzien waren. En dat ING Direct bekend stond om zijn prudente beleid. „We hebben altijd conservatief gehandeld. Er stond geen obligatie in de boeken die niet bij het hoofdkantoor bekend was.” Desondanks moesten er eind 2008 scherven geruimd worden. „In één obligatie betaalde 85 procent van de woningbezitters niet meer”, zegt Harryvan met nog steeds de verbazing in zijn stem.

Hoe kon ING zo verrast worden door het verlies? De huizenmarkt zakte radicaal in en door de crisis verdween de moraal dat je de bank in principe terug moet betalen. „In 24 staten kun je zo de sleutel aan de bank geven en je huis verlaten. De gedachte my home is my castle is wegezakt.” Juist in de gebieden, Californië bijvoorbeeld, waar de grootste prijsdalingen plaatsvonden, had ING haar geld gestoken.

Het was niet alleen de betaalmoraal die ING dwarszat. Ook de internationale toezichtregels – genaamd Basel II – speelden een opmerkelijke rol. De bank concludeerde namelijk in 2007 dat zij 16 miljard euro minder aan kapitaal nodig had. Dat geld werd onder meer besteed aan de aankoop van eigen aandelen. „Zuur was dat er juist veel meer kapitaal nodig was op het moment dat de bezittingen afgewaardeerd werden”, aldus Harryvan. En dus moest de overheid met 10 miljard euro bijspringen. „Die nieuwe regels hebben een enorme impact op ons prudente bedrijf gehad”.

De bestuurder, tegenwoordig voor ING in Australië actief, maakte gisteren van de gelegenheid gebruik om de overheid te danken voor de hulp, ook al was die „zeer gewaardeerde steun” niet goedkoop. ING heeft de kapitaalsinjectie van 10 miljard bijna afgelost en daarover 4 miljard aan rente betaald. En op de garantiestelling voor de Amerikaanse hypotheken – de overheid staat voor 22 miljard borg, 80 procent van de boekwaarde – verdient de overheid als de markt zo blijft 1 miljard euro, verwacht Harryvan. „Ik reken niet op heel veel sympathie, maar de steun van de overheid was voor ons een vrij dure aangelegenheid. Ik denk dat dit elders 2 miljard euro had gekost.”

Over de Haagse steun voor de rommelhypotheken aan ING was Tonko Gast van Dynamic Credit redelijk positief. De risico’s voor de Nederlandse overheid zijn niet al te groot, normaal gesproken bedraagt de strop maximaal 600 miljoen euro. Veel groter (75 procent) is de kans dat de staat uiteindelijk winst maakt op de garantie aan ING.

Toch zat Gast wel iets dwars. „De Europese Commissie heeft bekeken in hoeverre het hier om staatssteun gaat. Maar dat is nogal moeilijk omdat zij zelf nooit een tegenanalyse heeft gemaakt van de risico’s.”

Besprekingen over die mogelijke staatssteun, wilde Gast maar zeggen, waren feitelijk niet meer dan politieke onderhandelingen.