Ratingbureaus moeten aan banden

Te kritisch, te veel macht, te veel fouten, te weinig begrip. Europese politici zijn de grote kredietbeoordelaars beu. Eurocommissaris Barnier komt vandaag met plannen.

Onbegrip. Frustratie. Woede.

De acties van de drie grote bureaus die de kredietwaardigheid van bedrijven en landen bepalen, konden de afgelopen twee jaar steevast rekenen op pissige reacties van politici. De Portugese premier Paulo Passos Coelho vond de afwaardering van zijn land door Moody’s, afgelopen juli, „een stomp in de maag”.

De Franse minister van Financiën, Baroin, zei dat S&P zich schuldig maakte aan „shockerend geruchten”. S&P had per abuis klanten gemeld dat Frankrijk de AAA-rating was kwijtgeraakt.

Baroin had niet helemaal ongelijk. Kijk maar naar de column gisteren van de invloedrijke Wolfgang Münchau in de Financial Times. „De kredietbeoordelaar bereidt overduidelijk een afwaardering voor”, schreef hij. Waar rook is, moet vuur zijn.

De oligopolie van de grote drie – S&P, Moody’s, en Fitch – is sinds de crisis van 2008 een doorn in het oog van Europese politici. Hun werk moet onder toezicht geplaatst worden, hun macht gebroken, vinden zij. Vandaag presenteert Michel Barnier, eurocommissaris (Interne Markt) zijn plannen.

1Hoe wil Barnier kredietbeoordelaars aanpakken?

Dat is niet bekend. Om rust op de Europese obligatiemarkt te creëren wil Barnier het mogelijk maken dat de kredietbeoordeling van landen in financiële problemen wordt opgeschort. Dat zei hij op de Franse radiozender BFM. Het is aan Europees markttoezichthouder ESMA om te besluiten wanneer dat gebeurt.

Barnier zou ook willen dat de relatie tussen kredietbeoordelaar en klant wordt aangepakt. Banken en bedrijven betalen beoordelaars voor zogeheten ratings. Dit kan reden zijn voor de beoordelaar om gunstiger te oordelen dan gerechtvaardigd, anders stapt de bank naar een concurrent. Barnier wil dat banken en bedrijven verplicht wisselen van beoordelaar. Voor de ratings van landen krijgen beoordelaars niet betaald.

2Is de kritiek op beoordelaars terecht?

Deels wel. Het is inmiddels bekend dat de beoordelaars voorafgaand aan de kredietcrisis in 2007 niet door hadden dat de pakketten gebundelde en opgeknipte hypotheken alles behalve veilig waren.

Maar ratings zijn minder invloedrijk dan vaak gedacht. S&P verlaagde al in 2004 de beoordeling van Griekenland. Weinig beleggers besteedden daar toen aandacht aan; de rente op Griekse obligaties bleef ongewijzigd laag. De rente op Franse obligaties is al langer aan het stijgen, vooral door twijfel over de staat van de economie en overheidsfinanciën en minder door de onbedoelde afwaardering van S&P.

De Bank for International Settlements concludeerde vorig jaar dat rentes van probleemlanden het snelst stegen door nieuwe informatie (Griekenland sjoemelde met cijfers) en niet door kredietbeoordelingen.

3Hoe belangrijk zijn de beoordelaars voor beleggers?

Beoordelingen horen helderheid te scheppen. Een pensioenfonds zal minder risico willen nemen dan een hedgefonds. Een pensioenfonds kan zijn beleggers opdracht geven om uitsluiten te beleggen in obligaties die door twee van de grote ratingbureaus een AA-rating hebben.

Institutionele beleggers maken ook gebruik van zogenoemde benchmarks, vaste mandjes met verschillende soorten obligaties, ontwikkeld door grote banken. Investeerders als pensioenfondsen geven beleggers opdracht te beleggen volgens die mandjes, maar met een marge van vrijheid om extra rendement te behalen. Als een beoordelaar een obligatie van een land afwaardeert, zodat het uit een belangrijke benchmark valt, dan zullen de obligaties opeens op grote schaal verkocht (moeten) worden. Dat kan de rente van een land snel opdrijven.

4Hoe groot is de kans dat de plannen van Barnier slagen?

Het zal lastig zijn. Veel bedrijven en banken laten hun schuld door meerdere ratingbureaus beoordelen. In theorie kan een wisselsysteem ervoor zorgen dat banken en bedrijven niet alleen op de grote drie, maar ook op de kleinere beoordelaars een beroep doen. De vraag is of dat de betrouwbaarheid van de beoordelingen ten goede komt. Hoeveel weet het Chinese Dagong over ING?

Het zal voor de Europese Commissie ook lastig worden de kredietbeoordeling van een probleemland op te schorten. Zodra toezichthouder ESMA ingrijpt, zal de markt dit zien als een afwaardering. Houders van obligaties willen dan verkopen, wat weer voor onrust op de markt zorgt. En dat is juist niet de bedoeling.