Nieuwe Europese kredietcrisis lijkt onvermijdelijk

De Europese banken zitten opnieuw in het nauw. Het opdrogen van de financiering op de kapitaalmarkten, een tekort aan dollars en de eis van een hoger kernkapitaal nopen de kredietverstrekkers hun balansen in te krimpen. Dat is slecht nieuws voor bedrijven en consumenten in Europa – en in de hele wereld.

Het eerste probleem is een gebrek aan financiering. De schuldencrisis van eurolanden heeft beleggers bang gemaakt voor bankobligaties: op een paar uitzonderingen na is deze markt sinds de zomer gesloten geweest. Dat is lastig, want Europese kredietverstrekkers zijn voor hun financiering afhankelijk van de kapitaalmarkten: de uitstaande leningen nemen ongeveer 120 procent van de depositobasis voor hun rekening.

De banken kunnen dit gat deels vullen via de uitgifte van covered bonds, die zijn gedekt door bezittingen als hypotheken. Maar kleinere banken hebben niet genoeg van dit soort bezittingen van hogere kwaliteit. En hoewel de Europese Centrale Bank (ECB) op korte termijn hulp kan bieden, is de looptijd van haar kredieten momenteel niet langer dan een jaar.

De crisis is bijzonder pijnlijk in Europa, omdat bedrijven en consumenten zichzelf nog steeds in overweldigende mate financieren met behulp van bankkredieten: driekwart van de particuliere financiële bezittingen in Europa is in handen van banken, aldus de ECB.

De gevolgen beperken zich niet tot Europa. Dat komt doordat de Europese banken ook moeite hebben dollars te bemachtigen. Veel kredietverstrekkers maakten voorheen gebruik van Amerikaanse geldmarktfondsen om in dollars uitgedrukte leningen te financieren, maar deze fondsen hebben hun gevoeligheid voor de Europese bankensector gereduceerd, wat heeft geleid tot een gevecht om andere geldbronnen: de kosten van het omruilen van euro’s in dollars heeft niveaus bereikt die sinds het najaar van 2008 niet meer zijn voorgekomen.

Banken als BNP Paribas en Société Générale trekken zich nu terug uit enkele kredietactiviteiten waarvoor ze dollars nodig hebben. Zo kan de liquiditeit wereldwijd opdrogen.

Intussen hebben de toezichthouders op de Europese banksector de zaken er nog erger op gemaakt door een hoger kernkapitaal te eisen. Hoewel deze herkapitalisering nodig is voor het herstel van het vertrouwen, hebben de banken tot juni volgend jaar de tijd gekregen om aan de nieuwe doelstellingen te voldoen.

Nu de koersen het zwaar hebben, zullen veel banken eerder bezittingen afstoten dan nieuwe aandelen uitgeven. Zakenbank Morgan Stanley verwacht dat de Europese banken hun balansen de komende achttien maanden met meer dan 1.500 miljard euro zullen inkrimpen.

Tenzij de crisis van de Europese staatsschulden plotseling wordt opgelost, lijkt een kredietcrisis onvermijdelijk. De enige vraag is hoe lang die zal duren – en hoe breed de gevolgen ervan zullen worden gevoeld.

Peter Thal Larsen

Vertaling: Menno Grootveld