Mesut Özil een rolmodel? Niet voor mijn kinderen

Nederland speelt vanavond tegen Duitsland, waar de Mesut Özil een belangrijke voetballer is. De spelverdeler van Real wordt in Turkse wijken niet als rolmodel beschouwd. En toch oogt hij als een Turk, zeggen ze daar.

Kijk naar de ogen van Mesut Özil, zijn gezicht en zijn lengte. Hij is een Turk, stelt Ibrahim Tuncer beslist. De eigenaar van een telefoniewinkeltje in Hamburg beschouwt de spelmaker van Real Madrid en het Duitse voetbalelftal niet als rolmodel voor de Turkse gemeenschap, zoals politici en hoogleraren. „Nu hij voor Duitsland heeft gekozen, kan hij niet meer voor ons nationale elftal spelen. Laat hem dan in ieder geval naar Galatasaray komen.”

Vraag het de kapper, de schoenenverkoper en de bouwvakkers in een van de Turkse stadsdelen van Hamburg, waar het Nederlands elftal vanavond tegen Duitsland speelt. Ze vinden de 23-jarige Özil een goede voetballer, maar hij draagt het verkeerde shirt. „Ik ben wel voor Duitsland morgen, maar niet omdat Özil speelt’’, zegt een van de bezoekers van de moskee die sinds het wereldkampioenschap minaretten heeft met het patroon van een bal erop geschilderd.

Burak Özgülsen maakt een wegwerpgebaar van achter de vitrine van zijn kebabzaak, vol vaantjes van de Turkse nationale ploeg. „Özil, een voorbeeld? Niet voor mijn kinderen! Maar ik snap wel dat hij voor Duitsland kiest. Dan speelt hij elke twee jaar een mooi toernooi. Met Turkije is dat altijd afwachten. Ze zouden [bondscoach] Guus Hiddink meteen moeten vervangen door Fatih Terim, dan halen we het EK misschien nog.’’

Toch kunnen de Duitsers van Turkse afkomst – zo’n 3 miljoen – wel een rolmodel gebruiken. Een halve eeuw nadat de eerste gastarbeiders naar Duitsland kwamen, verloopt de integratie van de Turkse gemeenschap moeizaam. Ook in het het voetbal kozen de meeste talenten – zoals de tweelingbroers Hamit en Halil Altintop – voor een interlandloopbaan in het land van hun (groot)ouders.

Tot de doorbraak van Özil, geboren in Gelsenkirchen als derde generatiemigrant. Een stipte, nette jongen, zeggen zijn oude leraren, en gezegend met niet te missen voetbaltalent. Hij speelde voor Schalke 04 en Werder Bremen, voordat hij vorig jaar na een sterk WK in Zuid-Afrika voor een transfersom van 15 miljoen euro en een jaarsalaris van 5 miljoen euro werd overgenomen door Real Madrid. Bij zijn werkgever spreekt hij veel met technisch directeur Zinedine Zidane, zelf Fransman met Algerijnse wortels.

Mesut Özil heeft zijn interlandloopbaan nooit als dilemma gezien. Hij leverde jaren geleden al zijn Turkse paspoort in bij het consulaat en richtte zich op de vertegenwoordigende elftallen van het land waar hij opgroeide. Vóór Duitsland kiezen betekent niet tégen Turkije kiezen, stelde Özil in een interview. Hij spreekt beide talen vloeiend – Turks met zijn ouders Mustafa en Gülizar, Duits met zijn broer Mutlu en zussen Nese en Duygu – en heeft een gemengde levensstijl.

Het maakt Özil de blikvanger van een Nationalmannschaft dat de moderne Bondsrepubliek symboliseert. De selectie van bondscoach Joachim Löw die zich voorbereidt op de wedstrijd tegen het Nederlands elftal, heeft naast Turkse ook Tunesische (Sami Khedira), Ghanese (Jerome Boateng), Spaanse (Mario Gomez), Nigeriaanse (Dennis Aogo), Braziliaanse (Cacau) en Poolse (Miroslav Klose en Lukas Podolski) roots.

Nationalisten gruwen van de veranderingen bij het Duitse elftal, ingezet bij het WK van 2006 in eigen land. Opeens hing ook bij Turkse Duitsers de zwart-rood-gele vlag uit het raam bij wedstrijden van de nationale ploeg. Özil, openlijk trots op een gekleurd Duitsland, won vorig jaar een landelijke integratieprijs voor zijn inzet.

Bondskanselier Angela Merkel leek het populaire multiculturele elftal en Özil in het bijzonder al eens te willen gebruiken voor politiek gewin. Merkel maakte een jaar geleden een praatje met de half ontblote middenvelder in de kleedkamer na een overwinning op Turkije. Het tafereel werd vastgelegd door een fotograaf. Voorzitter Theo Zwanziger van de Duitse voetbalbond sprak zijn ergernis uit over het voorval, waarna de bondskanselier telefonisch haar excuses maakte.

Waar Duits voetbalicoon Franz Beckenbauer in zijn tijd als bondscoach (1984-1990) eiste dat zijn internationals het volkslied meezongen, is Özil nu een van de Duitsers die dat niet doet. Maar als het vanavond in Hamburg klinkt, zullen zijn lippen wel bewegen. De gelovige middenvelder leest voor elke wedstrijd in de Koran en herhaalt de teksten voor de aftrap. Anders speelt hij met een slecht gevoel, zo vertelde hij.

Duitsland heeft met de inbreng van ‘niet-Duitse’ spelers trekjes van Oranje gekregen, zo bleek in de kwalificatie voor het EK van komende zomer, waarin geen punt werd verspeeld. Arbeid blijft de basis voor het elftal van Löw, maar de speelstijl is technischer, vlotter, aantrekkelijker. „Mijn techniek en balgevoel zijn het Turkse deel van mijn spel”, zei Özil voor het WK. „De discipline, instelling en het altijd alles geven zijn de Duitse kant.”