Krimp besluipt Nederlandse economie

De krimp van de economie in het derde kwartaal kwam vanmorgen als een schok. Is dit het begin van de dubbele dip? Wellicht, maar de cijfers liggen iets genuanceerder.

Een kleine groei had het moeten worden, van 0,2 procent ten opzichte van het tweede kwartaal. Dat voorspelde het nieuwe economische model voor de korte termijn dat De Nederlandsche Bank vorige week lanceerde. Dat blijkt heel anders te zijn gelopen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde vanmorgen een verrassende krimp voor de Nederlandse economie, van 0,3 procent. Dat is de eerste negatieve groei sinds begin 2009, toen Nederland opkrabbelde uit de kredietcrisis.

De groei ten opzichte van vorig jaar, die vanmorgen werd gerapporteerd, is nog wel positief: 1,1 procent. Maar dat is het laagste cijfer in ruim anderhalf jaar. Maar het staat wel vast dat de Nederlandse economie snel aan momentum verliest. Een volgend kwartaal van krimp en er is sprake van een technische recessie. Een double dip. En dat is een toestand waarin Nederland niet snel meer terecht dacht te komen. Zeker omdat Duitsland vanmorgen een economische groei van 0,5 procent van kwartaal op kwartaal rapporteerde. Dat cijfer was veel hoger dan op de financiële markten was verwacht. En ook Frankrijk toonde een meevallende groei van 0,4 procent.

Hoewel op de beurzen vanmorgen werd gedacht dat het hier gaat om een laatste opflakkering voordat het kaarsje van het economische herstel in Europa uitgaat, is het contrast met Nederland groot. Die verrassing weerspiegelde op de Europese obligatiemarkt.

Het renteverschil tussen tienjarige obligaties van Nederland en Duitsland, dat toch al omhoog kroop, steeg vanmorgen na de publicatie van de groeicijfers flink. Het bedraagt nu 0,64 procentpunt, en dat is het hoogste sinds de kredietcrisis drie jaar geleden, toen er een kortstondige piek van 0,81 procentpunt was. Meestal zitten Nederlandse en Duitse leningen stevig aan elkaar vast. De sprong in het renteverschil van vanmorgen, 0,08 procentpunt, kwam in de afgelopen twee jaar slechts tweemaal voor.

Daar tegenover staat dat de renteverschillen van vrijwel alle andere landen, inclusief bijvoorbeeld Oostenrijk, ten opzichte van Duitsland nog veel sneller toenamen. Zo bezien viel de Nederlandse rentestijging wel mee.

Ook is er sprake van enige beeldvertekening rond de vanmorgen gepubliceerde Nederlandse groeicijfers. Het CBS geeft doorgaans een uitsplitsing van de verschillende factoren die de groei van het bruto binnenlands product bepalen, maar doet dat bij voorkeur bij de groei op jaarbasis.

De berekening van kwartaal op kwartaal gaat namelijk gepaard met forse seizoenscorrecties, die op de korte termijn niet altijd even betrouwbaar zijn. Hoe verliep de kwartaalgroei volgens deze versie? De consumptie van gezinnen nam met 0,2 procent af ten opzichte van het tweede kwartaal van 2011. De consumptie van de overheid kromp met 0,3 procent. De investeringen namen af met 1,1 procent, maar dit is deels een gevolg van een hele forse investeringsgroei van 7,9 procent in het begin van het jaar, waarna het in de rest van het jaar alleen maar kon tegenvallen. Ook de voorraden namen af. Alleen de export groeide van kwartaal op kwartaal, met 0,3 procent.

Dat geeft bij elkaar die kwartaalkrimp van 0,3 procent. Maar het feit dat de investeringen en voorraden een nogal wankele rol spelen in het cijfer, suggereert dat de statistiek de werkelijkheid wellicht wat tekort deed in het derde kwartaal. Dat laat onverlet dat de groei tegenviel. De banengroei blijkt te zijn gestageerd, en de omzet van de detailhandel nam ten opzichte van vorig jaar nauwelijks toe.

Met name de banengroei laat zien waar de pijn op het moment zit. De teruglopende overheidsconsumptie drukt niet alleen de economische groei, maar ook de werkgelegenheid. Per saldo kwamen er in het afgelopen jaar 33.000 banen bij, maar dat was vooral in de handel, het vervoer en de horeca, de zorg en de zakelijke dienstverlening. De sector waar de meeste banen verloren gingen was de overheid, met 15.000 banen. De bezuinigingen van het kabinet-Rutte laten zich zo dubbel voelen.