En de buren vertrekken ook

Tot voor kort zochten laagopgeleide Brazilianen werk in Portugal.

Nu is die trend omgekeerd: hoogopgeleide Portugezen gaan naar Brazilië.

Toen de Portugese Amalia Lopes (27) begin vorig jaar haar werk als architect verloor, sloeg de wanhoop toe. De crisis in Portugal zou nog wel eens jaren kunnen duren. Na bijna een jaar vruchteloos solliciteren nam Lopes een besluit. Ze ging emigreren. Naar Brazilië.

Lopes is afkomstig uit Vila Nova de Gaia, een kleine stad aan de oevers van de Douro in het noorden van Portugal. Brazilië kende zij alleen van de geschiedenisboeken en de dagelijkse Braziliaanse soaps op de Portugese tv.

In São Paulo vond zij werk bij een groot constructiebedrijf. Goed betaald ook, vergeleken met de salarissen in Portugal. Als architect in Portugal verdiende zij zo’n 1.000 euro per maand. Zij zegt: „Hier is dat ruim drie keer zo veel. Er zijn bovendien ontzettend veel infrastructurele projecten gaande. Voor hoogopgeleide mensen zijn hier banen genoeg.”

Lopes behoort tot de golf Portugese immigranten die de afgelopen jaren in groten getale naar de voormalige kolonie zijn toegestroomd. In het recente verleden waren het vooral Brazilianen die naar Portugal verhuisden, maar nu is de immigratiestroom omgekeerd.

In de eerste zes maanden van dit jaar kwamen er, volgens cijfers van het ministerie van Justitie, meer dan 50.000 Portugezen bij in Brazilië.

Daarmee zijn de Portugezen (in totaal 328.000) de snelst groeiende groep immigranten in het land, gevolgd door de Bolivianen en Chinezen. Tussen eind december en juni nam het aantal officieel geregistreerde buitenlanders in Brazilië met ruim 500.000 toe tot 1,47 miljoen.

Met grote evenementen op komst, zoals het WK van 2014 en de Olympische Spelen in 2016, en de gevonden olievoorraden voor de kust, is Brazilië een aanlokkelijke bestemming geworden voor werkzoekenden. Het land heeft daarbij een schrijnend tekort aan ingenieurs en andere hoogopgeleiden.

In de eerste helft van vorige eeuw waren het vooral laagopgeleide Portugezen die richting Brazilië vertrokken. „Hier openden ze restaurants. En bijna alle bakkers zijn van origine Portugees”, zegt Helion Póvoa, coördinator internationale migratiestudies van de Federale Universiteit van Rio de Janeiro.

Nu is de situatie anders. De aanhoudende economische crisis en de hoge werkloosheidscijfers in Portugal (rond de 12 procent) en omringende landen, dwingen in het bijzonder jonge, ambitieuze Portugezen hun geluk te beproeven in Brazilië. Póvoa: „En dat is een groot verschil met voorheen: het gaat nu om immigranten die vaak academisch geschoold zijn.”

Sommige landverhuizers maken daarbij gebruik van de Portugese Facebookpagina ‘Banen in Brazilië’ voor buitenlanders. Daar wisselen meer dan 260.000 Portugese werkzoekenden en immigranten tips met elkaar uit over het vinden van een baan in Brazilië. Op deze pagina lezen ze ook dat Brazilië niet meer het goedkope land van vroeger is.

De gunstige perspectieven in Brazilië en de malaise in het buitenland hebben ook geleid tot een stroom terugkerende Braziliaanse emigranten. Landen als de VS, Spanje en Portugal hebben grote Braziliaanse gemeenschappen. „In die landen werken Brazilianen vaak in restaurants, als schoonmakers, sectoren waar banen snel geschrapt worden als het economisch minder gaat. Die mensen gaan weer naar huis”, zegt Póvoa.

Een van de teruggekeerde Brazilianen is Chico Amorim. In 2002 was hij op 20-jarige leeftijd naar Portugal, het land van zijn overgrootouders, gegaan. Omdat hij nooit een school heeft afgemaakt, werkte hij in restaurants en supermarkten.

Nadat in 2008 de internationale kredietcrisis was losgebarsten, begon het in Portugal steeds moeilijker te worden om banen in de horeca en detailhandel te vinden. „Als immigrant heb je het dan toch moeilijker, word je sneller aan de kant gezet”, zegt Amorim.

De vooruitzichten in Brazilië zijn positief. Vorig jaar groeide de Braziliaanse economie met 7,5 procent, terwijl dit jaar een groei van 3,8 procent wordt voorzien. De werkloosheid daalt nog altijd en ligt rond de 6 procent, tegen 10 procent in de Europese Unie. Amorim heeft in Rio de Janeiro inmiddels werk gevonden als klusjesman in een appartementencomplex.