De meester is de baas

Afgelopen winter gooide de veelbelovende gymnasiast M. op het schoolplein van het Canisius-Kolleg in de Berlijnse wijk Tiergarten met een sneeuwbal. Dat was tegen de regels. De sneeuwbal kwam de zestienjarige te staan op een formele berisping. Bovendien moest hij zich de volgende dag ruim voor aanvang van de lessen melden om in duisternis en vrieskou het schoolplein te ruimen. Zijn ouders kregen een briefje thuis. Ze vonden de strafmaat absurd.

Niet elke Duitse sneeuwbal heeft gevolgen. Er zijn strenge scholen en er zijn soepelere scholen. Scholen waar meer gepraat wordt, scholen waar sneller gestraft wordt. Pedagogiek is bovendien politiek. In het federale Duitsland is onderwijs een regionale bevoegdheid. Er bestaan daarom grote verschillen tussen scholen in de conservatieve deelstaten en deelstaten waar de SPD traditioneel machtiger is.

Het Canisius-Kolleg is van de klassieke lijn. De berisping van M. maakt deel uit van een eenduidig stelsel van snel escalerende waarschuwingen. Lichte vergrijpen leveren een waarschuwing (Verwarnung) op, drie waarschuwingen leiden tot een berisping (Tadel), drie berispingen leiden tot een (nog net niet) verwijdering (Schulverweis) en drie verwijderingen betekenen het einde van de schoolcarrière op de befaamde jezuïetenschool. Bij ernstige overtredingen kunnen de autoriteiten direct naar een zwaardere straf grijpen: de sneeuwbal was te zwaar voor een eenvoudige waarschuwing.

Ook al zijn de verschillen tussen Duitse scholen aanzienlijk, in het algemeen geldt dat het er in een Duitse klas formeler aan toe gaat dan in een Nederlandse. De meester is de baas. In de klas is het stil. Leraren worden met Herr of Frau aangesproken. Op het Canisius gaan leerlingen van de onderbouw voor aanvang van de lessen naast hun tafeltje staan en begroeten de leerkracht in koor. Leerlingen van de bovenbouw worden door het lerarenkorps met u aangesproken. M. mag dan met sneeuwballen gooien, voor zijn leraar is hij wel ‘Herr M.’

Michel Kerres