De macht van de grote drie

Te kritisch, te veel macht, te veel fouten, te weinig begrip.

Europese politici zijn de grote kredietbeoordelaars beu. Eurocommissaris Barnier komt vandaag met plannen.

Onbegrip. Frustratie. Woede.

De acties van de drie grote bureaus die de kredietwaardigheid van bedrijven en landen bepalen, konden de afgelopen twee jaar steevast rekenen op pissige reacties van politici. De Portugese premier Paulo Passos Coelho vond de afwaardering van zijn land door ratingbureau Moody’s, afgelopen juli, „een stomp in de maag”. De Franse minister van Financiën Baroin zei dat bureau S&P zich schuldig maakte aan „shockerende geruchten”. S&P had klanten gemeld dat Frankrijk de AAA-rating kwijt was.

De dominantie van de grote drie – S&P, Moody’s, en Fitch – is sinds de crisis van 2008 een doorn in het oog van Europese politici. Hun werk moet onder toezicht geplaatst worden, hun macht gebroken. Vandaag presenteert Michel Barnier, eurocommissaris voor Interne Markt en Financiële diensten, zijn plannen.

1Hoe wil Barnier kredietbeoordelaars aanpakken?

Dat is niet bekend. Om rust op de Europese obligatiemarkt te creëren wil Barnier het mogelijk maken dat de kredietbeoordeling van landen in financiële problemen wordt opgeschort. Dat zei hij op de Franse radiozender BFM. Het is aan Europees markttoezichthouder ESMA om te besluiten wanneer dat gebeurt.

Barnier zou ook willen dat de relatie tussen kredietbeoordelaar en klant wordt aangepakt. Banken en bedrijven betalen beoordelaars voor zogeheten ratings. Dit kan reden zijn voor de beoordelaar om gunstiger te oordelen dan gerechtvaardigd, want anders stapt de bank naar een concurrent. Barnier wil dat banken en bedrijven verplicht moeten wisselen van beoordelaar. Voor de ratings van landen krijgen beoordelaars niet betaald.

2Is de kritiek op beoordelaars terecht?

Deels wel. Het is inmiddels bekend dat de kredietbeoordelaars voorafgaand aan de kredietcrisis in 2008 niet door hadden dat de pakketten gebundelde en opgeknipte hypotheken allesbehalve veilig waren. Zakenbank Lehman Brothers was volgens de beoordelaars echter voldoende kredietwaardig om in te investeren tot 15 september, de dag dat de bank uitstel van betaling aanvroeg. Maar de ratings van kredietbeoordelaars zijn minder invloedrijk dan Europese politici denken. S&P verlaagde al in 2004 de beoordeling van Griekenland. Weinig beleggers besteedden daar toen aandacht aan; de rente op Griekse obligaties bleef ongewijzigd laag. De rente op Franse obligaties is al langer aan het stijgen en dat heeft vooral te maken met twijfels over de staat van de economie en overheidsfinanciën en minder met de onbedoelde afwaardering van S&P. Economen van de Bank for International Settlements concludeerden vorig jaar dat rentestanden van Europese probleemlanden het snelst stegen door nieuwe informatie (Griekenland sjoemelde met cijfers) en niet door kredietbeoordelingen.

3Hoe belangrijk zijn de beoordelaars voor beleggers?

Beoordelingen horen helderheid te scheppen. Een pensioenfonds kan zijn beleggers opdracht geven om uitsluitend te beleggen in staatsobligaties die door twee van de grote ratingbureaus een AA-rating hebben. Institutionele beleggers maken ook gebruik van zogenoemde benchmarks, vaste mandjes met verschillende soorten obligaties. Investeerders als pensioenfondsen geven beleggers opdracht te beleggen volgens die mandjes, maar met een marge van vrijheid om extra rendement te behalen. Als een beoordelaar een obligatie van een land afwaardeert, zodat het uit een belangrijke benchmark valt, dan zullen de obligaties opeens op grote schaal verkocht (moeten) worden. Dat kan de rente van een land snel opdrijven.

4Hoe groot is de kans dat de plannen van Barnier slagen?

Het zal lastig zijn. Veel bedrijven en banken laten hun schuld door meerdere ratingbureaus beoordelen. In theorie kan een wisselsysteem ervoor zorgen dat banken en bedrijven niet alleen op de grote drie, maar ook op de kleinere beoordelaars een beroep doen. De vraag is of dat de betrouwbaarheid van de beoordelingen ten goede komt. Hoeveel weet het Chinese Dagong over ING?

Het zal voor de Europese Commissie ook lastig worden de kredietbeoordeling van een probleemland op te schorten. Zodra toezichthouder ESMA ingrijpt, zal de markt dit gelijk stellen aan een afwaardering. Als gevolg zullen houders van die obligaties snel willen verkopen, wat weer voor onrust op de markt zorgt. En dat is juist niet de bedoeling.