Monti laat zich door niemand inpalmen

De beoogde Italiaanse premier Monti is wars van uiterlijk vertoon. Voor hem telt het algemeen belang, niet partijpolitiek. Zijn aantreden is een breuk met het verleden.

Italy's new premier-designate economist Mario Monti leaves the hotel to start talks with parties' representatives in Rome, Monday, Nov. 14, 2011. Italian borrowing costs are well below dangerous levels Monday, as markets express confidence in the prospect that leading economist Mario Monti will form a new government without politicians. Italian president Giorgio Napolitano tapped Monti on Sunday to create a government of experts to implement structural economic reforms aimed at bringing down Italy's stubbornly high public debt. (AP Photo/Pier Paolo Cito) AP

Een echte politicus is Mario Monti, die gisteravond door de Italiaanse president Giorgio Napolitano werd voorgedragen als premier, nooit geweest. Al helemaal niet in de Italiaanse traditie van schikken, plooien en glad strijken.

In veel opzichten betekent het aantreden van Monti (68) dan ook een radicaal nieuwe start voor Italië. Een onkreukbare hoogleraar economie zonder enige partijpolitieke ervaring moet nu proberen het land uit een van de diepste inzinkingen in zijn recente geschiedenis te trekken.

Aan ambitie ontbreekt het hem niet. De beoogde premier, die morgen of woensdag zijn kabinet van technocraten hoopt te presenteren, zei gisteren de economische groei te willen herstellen, en daarmee de geschonden trots van de Italianen. De sleutelpost van Financiën gaat volgens het dagblad Corriere della Sera naar Guido Tabellini, een hoogleraar economie die net als Monti zelf is verbonden aan de gerenommeerde Bocconi Universiteit in Milaan.

De financiële markten, waar Monti goed ligt, zullen zijn aantreden naar verwachting belonen met een lagere obligatierente, en ook bij de Europese Centrale Bank onder leiding van zijn vriend en landgenoot Mario Draghi zal hij op meer krediet kunnen rekenen dan zijn voorganger Silvio Berlusconi. Maar de grote vraag is in hoeverre de bebrilde professor, die wars is van uiterlijk vertoon, de steun van de nu deels buitenspel gezette politici zal kunnen behouden bij de drastische bezuinigingen die hij wil doorvoeren. Zonder hun instemming komt hij in de parlementaire democratie, die Italië nog altijd is, niet ver.

Makkelijk zal dat niet worden. Tekenend was dat de partij van Berlusconi gisteravond liet weten dat ze in principe bereid was Monti te steunen, maar wel afhankelijk van de samenstelling van zijn kabinet en zijn beleid. De Lega Nord zei zelfs al bij voorbaat hem niet te zullen steunen.

Monti staat te boek als een man die een afkeer heeft van compromissen. Wat voor deze technocraat in hart en nieren telt is niet partijpolitiek maar het algemeen belang. In dat opzicht is hij de volstrekte tegenpool van de vertrokken Berlusconi, die er niet voor terugdeinsde de staat te gebruiken voor zijn particuliere gewin.

Niet voor niets is een van zijn bijnamen „Italiaanse Pruis”, zoals Duitse media dezer dagen goedkeurend noteren. Een andere bijnaam is Super Mario, een souvenir van zijn optreden als Europees Commissaris voor Mededinging.

Zonder een spoor van twijfel legde hij softwarereus Microsoft een recordboete op van bijna een half miljard euro wegens misbruik van zijn marktpositie. Ook andere machtige industriële belangengroepen pakte hij, als hij dat nodig achtte, keihard aan, zoals de Duitse autofabrikanten. Door niemand laat hij zich inpalmen. Toen de machtige vroegere baas van General Electric Jack Welch voorstelde elkaar te tutoyeren, wees Monti dat beleefd maar beslist af.

Op zijn vakgebied – de economie – heeft Monti zijn sporen allang verdiend. Hij bezocht de Bocconi-universiteit, vanouds een verzamelplaats voor economisch talent. Daarna werkte hij enige tijd aan de universiteit van Yale bij Nobelprijswinnaar James Tobin, wiens neo-Keynesiaanse opvattingen hij overigens niet deelt. Monti is aanhanger van een liberaler model met een grotere rol voor de markten. Tot dit weekeinde was hij rector van Bocconi.

Analisten die suggereerden dat Italië op korte termijn uit de euro zal stappen, hebben in Monti een fervente tegenstander. Hij is altijd een grote aanhanger van de gemeenschappelijke Europese munt geweest.

Een verrassing is Monti’s aanstelling als premier niet. Nadat hij eind vorige maand in een open brief in de Corriere della Sera Berlusconi had verweten Italië’s problemen ten onrechte aan de euro toe te schrijven – volgens hem komen die door een gebrek aan economische groei en het begrotingstekort – gold hij alom als de gedoodverfde leider van een nieuw kabinet.