'In New York jazz maken jut je op'

Saxofonist Bart Wirtz (34) maakte in Brooklyn de cd ‘iDreamer’ met snelle jazzmusici van naam. „Je hoopt dat je muziek een vonk doet overslaan bij anderen.”

Frank de Graaf Photography

Ineens zat hij, toch een beetje de ‘poldersaxofonist’, in New York een plaat op te nemen. In een studio in Brooklyn, met een stapel eigen composities onder zijn arm, en vier jazzmusici van naam die hem met een aanvankelijk vragende blik aankeken. „Vertel dan maar eens hoe je het had willen hebben”, zegt de 34-jarige saxofonist Bart Wirtz. „Even was ik gespannen. Maar gelukkig was dat na de eerste repetitie onder controle. Zeker toen ze gingen meedenken en we gewoon los konden.”

Met een line-up die er niet om liegt – trompettist Nicholas Payton, pianist Xavier Davis, bassist Richie Goods en drummer Kendrick Scott, heeft saxofonist Bart Wirtz de cd iDreamer gemaakt. Het was op suggestie van zijn label Challenge dat hij naar New York trok na zijn goed ontvangen debuutalbum Prologue in 2009.

Zelf, zegt hij eerlijk, zou hij niet zo snel op het idee komen om op eigen naam de jazz in New York op te zoeken. „Ik gedij eigenlijk goed in bandjes. Het samen creëren heeft iets veiligs.”

Maar juist daarom, zegt hij, was dit goed voor hem. Het doorbreken van veiligheden – dat doet wat voor je muziek. „En je hoopt dat wat je opschrijft een vonk doet overslaan bij de andere musici.”

De in Rotterdam geschoolde, in Amsterdam woonachtige Bart Wirtz is al jaren altsaxofonist in de danceable hardjazz-formatie Monsieur Dubois, The Very Next, het Rotterdam Jazz Orchestra, en het Artvark Saxophone Quartet.

Op radiozender Arrow Jazz is hij met saxofonist Rolf Delfos co-host van het radioprogramma Dutch Jazz.

In 2009 debuteerde hij op eigen naam met het mooie Prologue, waarop hij met zijn kwartet de hardboptraditie linkte aan modern groovende jazz.

Ook op de cd iDreamer is een aantal goed getimede, luchtige composities van zijn hand terug te vinden. Ze kenmerken zich als moderne jazzvlechtwerkjes waarin Wirtz zowel zijn passie voor oude bebop als de funkfusion van Herbie Hancocks V.S.O.P. laat terugkomen.

iDreamer – ‘Ik dromer’. „Vrij naar: Ik Jan Cremer”, lacht Wirtz.

Het is een tweeledige droom: het is een muziekproject met droomnamen en tja,... de Amerikaanse jazzdroom.

Ooit woonde hij voor zijn studie een half jaar in New York. Dat hij topmuzikant Nicholas Payton, een bekende New Orleans-trompettist van de generatie Roy Hargrove en Joshua Redman, wist te strikken lijkt opmerkelijk.

De twee blazers vonden hun muzikale klik echter al eerder. „Toen ik met de band Monsieur Dubois voor het eerst op North Sea Jazz speelde, in de welkomsthal, stond Payton tussen het publiek. Hij zag het hele concert en mailde later dat hij het te gek vond. Een dieper contact kregen we toen hij gastsolist was bij het Rotterdam Jazz Orchestra.”

Je zou van een koude kermis kunnen thuiskomen bij het strikken van zo’n naam. Ze staan niet graag in iemands schaduw, weet Wirtz.

,,Maar Payton gaf zich. Niks even een riedeltje afdraaien voor de centen. Toen ik het openingsnummer Trianon thuis nog eens beluisterde, danste ik als een klein jongetje door het huis. Man, wat een solo.”

Zelf is Wirtz een vaardige saxofonist met een groot en helder geluid dat niet per se heel mooi hoeft te klinken.

Hij kent de licks van grootheden als Art Pepper en Jackie McLean, maar drukt evengoed een eigen stempel: soms een beetje snerpend of lobbig, maar warm en nooit ten koste van het groepsgeluid.

Laveert hij in bandjes als Monsieur Dubois en The Very Next tussen de wens dansbaar te zijn, met moderne beats en grooves, en het verlangen vrije en grenzeloze jazz te spelen, nu had hij bedacht „gewoon maar eens te genieten”.

„Niet blijven hangen in frustraties over mijn eigen spel dat altijd beter kan.”

Het spelen met de Amerikanen jutte hem vooral op. „Zo’n Amerikaanse ritmesectie heeft een forward motion – ze spelen vaak erg vooruit. Sommige stukken eindigen dan veel sneller dan dat ze beginnen, soms wel twee keer zo snel.”

„Mijn eigen timing is luier, dus hing ik er in het begin vaak achteraan. Ik moest meer voorin de maten gaan spelen.”

Juist het tegenovergestelde gebeurt in het nummer Camels, dat leunt op een soort anti-groove. „Clonky noemden ze het.”

De cadans waarin een kameel zich beweegt door de woestijn: een kamelengroove, met daarop blazers in een bezwerende melodie.

iDreamer wisselt veel af, Wirtz laat in de composities veel kanten van zichzelf zien. Growth is een stuk in drie delen die van ingetogen doorstroomt naar vurige solo’s buiten de maatsoort. „Geboorte, meevloeien en ontwikkeling”, ziet Wirtz. In Democrator („De democratie die ons begint te dicteren”) klinkt funky jazz met een tastbare groove, terwijl de ballade Evolution of The Innocent een zachtmoediger atmosfeer ademt met een leidende piano.

Een volgende stap is logischerwijs een tournee. „Met dit soort namen kom je landen binnen.”

Er staan tal van opties op diverse podia in april. Maar, zegt Wirtz, makkelijk is het niet om deze namen over te halen. „Geld, tickets, het is allemaal een behoorlijke kluif, zeker voor een grote naam als Payton. De Europese clubs zijn enthousiast, maar hebben allemaal kleinere budgetten. Dus het valt nog te bezien of het allemaal lukt.”

Eerst zijn er optredens met The Very Next, een voortzetting van wat eerst The Young Sinatra’s heette, met een volle blaassectie en zanger Paul van Kessel.

Onlangs verscheen hun cd 10.000 Miles From New Orleans met speelse popjazz, ook weer grotendeels afkomstig van Wirtz. „Podia verdwijnen, subsidies worden teruggeschroefd en er studeren elk jaar weer zo’n tweehonderd musici af”, zegt Wirtz.

„Jazzfestivals worden dorpsfeesten met gratis toegankelijke concerten, waar je soms als jazzmuzikant flink moet pompen om niet te verzuipen.”

„Tja, het valt soms echt niet mee om je muziek te laten horen”, concludeert hij. En toch staat hij steeds weer trots de jazz-eer te verdedigen op feestjes.

„Koop die muziek toch mensen, niet gratis downloaden. In al die noten zitten bloed, zweet en tranen.”

De nieuwe, in New York opgenomen cd van Bart Wirtz iDreamer is verschenen bij Challenge Records.Voor concertagenda: zie website www.bartwirtz.com