Over de euro en het achterste van Merkel

We staren ons blind op Italië, maar we kijken de verkeerde kant op, constateerde deze krant donderdag. Het lot van de eurozone, en daarmee dat van de particuliere belegger, ligt nu in de handen van twee politieke leiders: Nicolas Sarkozy en Angela Merkel. Frankrijk en Duitsland hebben tegengestelde belangen bij Europa. ,,Wat goed is voor de een, is slecht voor de ander.”

Hun botsende visies verlammen Europa. Toch bereikten de twee landen in 1990 een historisch vergelijk over de Duitse eenwording. Gaat dat Sarkozy en Merkel nu weer lukken?

Hopelijk kennen zij Thinking, Fast and Slow, het nieuwste boek van Daniel Kahneman, een 77-jarige Amerikaanse psycholoog die in 2002 de Nobelprijs kreeg – voor economie. (De Nederlandse vertaling Ons feilbare denken verschijnt deze maand bij Business Contact.) In de laatste Vanity Fair, nu in de kiosken, staat een portret van Kahneman door Michael Lewis, schrijver van The Big Short, een klassieker over de kredietcrisis. Kahneman is een van de grondleggers van behavioral economics (gedragseconomie), samen met Amos Tversky die overleed in 1996, voordat hij in de Nobelprijs kon delen. Met vindingrijke experimenten haalden zij dé centrale stelling van de economische theorie onderuit: dat de homo economicus rationeel zou zijn, altijd handelt uit eigenbelang en vanuit onveranderlijke voor- en afkeuren. Als psychologen wisten zij wel beter.

Hoe ons brein werkelijk functioneert, illustreert Thinking, Fast and Slow met twee fictieve karakters. ‘Systeem 2’ lost ingewikkelde problemen op: 24 met 17 vermenigvuldigen, of linksaf slaan op een drukke kruising. Systeem 2 is bedachtzaam, verstandig – en traag. Wij geloven allemaal graag dat wij bedachtzame en verstandige mensen zijn. Helaas verliest Systeem 2 bijna altijd van het veel snellere ‘Systeem 1’; onze intuïtie. Systeem 1 functioneert op basis van de miljarden bits en bytes aan informatie die wij in ons leven verzamelen. Wij tellen 1 en 1 op tot 2 en graaien uit precies het juiste supermarktschap een pak koffie.

Zonder erbij na te denken – en daar zit het probleem. Wij beseffen niet dat Systeem 1 vaak werkt met onvolledige of onjuiste informatie, en ons daardoor aanzet tot verre van rationele keuzes. Wij kopen aandelen Spyker omdat we Victor Muller een ‘goeie vent’ vinden. Sarkozy kan maar niet komen tot dat cruciale vergelijk met Merkel omdat hij onbewust blijft denken aan het oordeel van collega Berlusconi over haar achterste. Of juist wel – als hij zijn snelle eerste keuzes leert wantrouwen, zodat die slome buddy Systeem 2 weer kan meedoen. ,,Mensen dachten dat wij stompzinnigheid onderzochten”, zegt Kahneman tegen Lewis. ,,Maar dat was niet zo. Wij onderzochten onszelf.”

Joost Ramaer