Opzij à la Quote, alle macht is aan de laatste ranglijstjes

Ze zijn er weer, de lijstjes met de 100 machtigste vrouwen en de 500 rijkste Nederlanders. Waarom zijn ze zo populair en maken ze hun ambities waar?

Twee lijstjes, twee succesnummers. Opzij publiceert de 100 machtigste Nederlandse vrouwen, Quote de 500 rijkste Nederlanders, vooral mannen. Voor Opzij is het de derde keer, voor Quote de vijftiende. Beide hebben een vrouw op het omslag: Quote een model tussen de twee nullen van 500, Opzij koos Eva Jinek, die géén top-100 notering heeft.

Ranglijstjes zijn populair. Trouw kwam vorige week voor de derde keer met de Duurzame 100, de Volkskrant brengt vandaag voor de zesde maal de 200 invloedrijkste Nederlanders.

De lijst van Quote is een klassiek voorbeeld van beter goed gejat dan zelf slecht bedacht. Ex-Quote redacteur en 500-bedenker Arne van der Wal noemt in de jubileumeditie de lijst een ‘briljante vergissing’. De redactie wist niet dat zij twee bestaande lijsten tot een Hollandse nieuwe maakte: de Fortune 500 van grootste ondernemingen en de Forbes 400 van de rijkste Amerikanen. De ‘500 editie’ is inmiddels Quote’s kaskraker.

Wat maakt lijstjes zo populair? Lezers kunnen lekker grasduinen, mensen zijn het middelpunt, met winnaars en verliezers. De uitgever kan de publicatie opluisteren met een evenement. Gratis publiciteit.

De winnaar in Opzij is Angelien Kemna, topbelegger bij pensioenbeheerder APG. Vorig jaar was zij ook nummer 1, zoals de familie Brenninkmeijer (22 miljard euro; C&A en beleggingen) altijd bij Quote 1 is.

Maken de lijstjes hun ambities waar? De machtigste 100 van Opzij bestaat uit tien categorieën (bedrijfsleven tot sport) met elk tien vrouwen. Curieus. In de inleiding rept Opzij van zoveel kandidaten die buiten de top-10 vielen, maar wie weet is de gesneefde nummer 11 in de categorie bedrijfsleven machtiger dan nummer 9 in een andere categorie.

De indeling in categorieën maakt soms een wat houterige indruk. FNV-voorzitter Agnes Jongerius in de categorie Openbaar Bestuur? En Barbara Barend in sport en niet in media? En waarom ontbreekt Henriëtte Prast (denktank WRR, hoogleraar in Tilburg, columnist Financieele Dagblad, toezichthouder AFM)?

Wellicht dat de criteria een rol spelen. De lijst ademt zacht activisme: winnaars hebben macht én „zij gebruiken hun functie om dingen te veranderen”. De jury bestaat uit vijf vrouwen die zelf niet gekozen kunnen worden. Jammer voor bijvoorbeeld Mijntje Lückerath (hoogleraar Nyenrode; commissariaten).

Voor verbetering is ruimte. Tip 1: Laat mannen de lijst opstellen, dan kan de jury ook meedingen. En maak een integrale afweging van de macht, niet tien aparte categorieën.

Tip 2: Vermeld ook de inkomens van de winnaar. Macht en geld horen bij elkaar, leert de Quote 500.

Wie de lijstjes vergelijkt, ziet verrassende tegenstellingen. De nummer 1 van de Duurzame 100 van Trouw, Marjan Minnesma van de stichting Urgenda, een „actie-organisatie voor duurzaamheid en innovatie”, staat niet bij de Opzij 100. De eerste vrouw bij Quote, Charlene de Carvalho-Heineken (5 miljard euro), heeft Opzij ook niet gehaald. Maar de vrouw die Quote „zonder twijfel de machtigste zakenvrouw van Nederland” noemt, staat bij Opzij op acht in de categorie bedrijfsleven. Zij is Annemiek Fentener van Vlissingen (330 miljoen euro, aandelen familiebedrijf SHV, commissariaten).

De Quote 500 is wel uitontwikkeld. Een oud bezwaar, dat sommige families, zoals de 500 Brenninkmeijers, als één geheel tellen, terwijl bij andere families de sommetjes per kind worden gemaakt, is nu grotendeels weggenomen. Verbeteringen?

Tip 1: Doorbreek de hegemonie van de Brenninkmeijers. Gemiddeld bezitten zij 44 miljoen euro, niet genoeg om de lijst te halen.

Tip 2: Maak meer werk van de samenhang. Wat zegt de lijst over de Nederlandse economie of over het falen en succes van ondernemerschap?

Een opsteker is de onthulling dat de rijken (weer) rijker zijn geworden. De 500 zijn goed voor 143 miljard euro. Het geld is er, maar is er ook politieke moed voor een extra belasting zoals in Frankrijk en Italië om het begrotingstekort sneller te reduceren? Een extra rendementsheffing van 1 procent levert zo 1,4 miljard euro op: eenderde van het bedrag dat het kabinet nu gemiddeld per jaar bezuinigt. Alle beetjes helpen.