Opa uit Ardennen praat met gesluierde moslima

Een ‘burgertop’ in Brussel moest Belgische politici laten zien dat democratie meer is dan verkiezingen alleen. En de deelnemers leerden veel nieuws over elkaar.

Elik Aldumam (33) uit Grimbergen wist natuurlijk dat sommige Belgen bang zijn voor migranten. Maar ze had het nog nooit iemand horen zeggen. Gisteren wel. Ze zat aan tafel 59 van de ‘burgertop’ G1000, bedacht door de Vlaamse schrijver David Van Reybrouck en bedoeld om de democratie te verbeteren: zo’n zevenhonderd willekeurig gekozen burgers praatten een dag lang met elkaar over sociale zekerheid, de welvaart in tijden van financiële crisis, en immigratie.

Elik Aldumam hoorde van een oud-bankdirecteur uit Kruibeke ook nog dat ze er met haar hoofddoek net zo uitzag als zijn grootmoeder „als ze op zondag naar de mis ging”.

De Belgische burgers waren van ’s ochtends half tien tot ’s avonds zeven met elkaar in gesprek. Ze kwamen tot compromissen en stemden over oplossingen die 32 burgers de komende maanden nog gaan uitwerken. De resultaten zijn voor de politiek.

Op de ‘burgertop’ vond ruim een derde dat er in België een ‘plicht tot integratie’ moet komen. Ruim veertig procent vond dat de vennootschapsbelasting naar beneden moet, 36 procent was voor een beperking van de duur van werkloosheidsuitkeringen, 38 procent wilde dat de minimumlonen omhoog gaan. Maar er was ook 31 procent die vond dat mensen met lage inkomens meer kinderbijslag moeten krijgen en 31 procent stemde voor een belasting op financiële transacties (Tobin-tax).

Aan bijna elke tafel was er irritatie over de Belgische politici, die nu al meer dan vijfhonderd dagen proberen om een nieuwe regering te vormen. Het ging ook vaak over de financiële crisis waardoor ook België zich bedreigd voelt – juist deze week kreeg België van de Europese Commissie te horen dat het haast moet maken met zijn begroting voor 2012, waar de politieke onderhandelaars tot nu toe maar niet uit komen.

Het was de politieke impasse die Van Reybrouck, auteur van de bestseller ‘Congo’, op het idee bracht van een grote bijeenkomst zoals in IJsland, waar burgers deze zomer een nieuwe grondwet schreven. Volgens Van Reybrouck voelen politici zich opgejaagd door Facebook en Twitter en vinden burgers dat er slecht naar hen wordt geluisterd omdat ze maar eens in de vier jaar mogen stemmen.

Op de G1000 in Brussel zegt Van Reybrouck dat hij „gesluierde moslims” ziet zitten naast „bejaarde mannen uit de Ardennen”. Dat was niet speciaal het doel van deze dag. „Maar het is een essentiële stap voor België. We zijn het verleerd. Wij praten alleen met wie het met ons eens is en de rest zijn idioten. Dat komt vooral door de groeiende kloof tussen Franstaligen en Vlamingen.”

Meer dan duizend mensen hadden toegezegd dat ze mee zouden doen. Driehonderd bleven er thuis, waardoor het een ‘G704’ werd en geen ‘G1000’. De meesten waren opgebeld door een bureau, er was geselecteerd op afkomst, taal, geslacht. Elif Aldumam had zichzelf aangemeld, ze had in een Turkse krant gelezen dat er maar twintig Turken zouden meedoen. Ze was blij met de kans om aan Vlamingen uit te leggen dat hun angst voor migranten onterecht was. „Ik zei: het komt omdat jullie geen dialoog met hen hebben.”

Aan het eind van de dag zegt een Brusselse Marokkaan tegen zijn Vlaamse tafelgenoot Yvan Slock (62) dat de Vlamingen hem waren meegevallen. „Jullie zijn veel redelijker dan ik had verwacht. Ik dacht: Vlaanderen is rechts, Wallonië is links.”

Yvan Slock is oud-vakbondssecretaris. Over de sociale zekerheid had hij goed kunnen meepraten. Maar immigranten zijn er niet in zijn dorp in West-Vlaanderen. „Ik heb er wel een mening over, maar de enige buitenlander die ik wel eens zie, is een Pool in een auto.”

Op de bijeenkomst zijn ook acht ‘internationale observators’, onder wie de Amsterdamse hoogleraar politicologie Jean Tillie. Volgens hem was de burgertop „methodologisch helemaal in orde”. „Dit is zeker iets wat andere landen kunnen overwegen om ook te doen. Democratie gaat om wat de mensen willen. Niet om wat politici willen. Die willen macht, hier ging het om de inhoud.”

Tillie denkt dat de bijeenkomst „een krachtige morele claim” legt op politici in België. „Dit kunnen ze niet met droge ogen naast zich neerleggen.”

    • Petra de Koning