NAVO en Europa moeten zichzelf eens verdedigen

Stop met geld verslindende vredesmissies. Europa en de NAVO kunnen beter de dreiging van de Russen in de gaten houden en zich bekommeren om hun eigen veiligheid, stelt M. van den Doel.

De afgelopen jaren heeft West-Europa zich nog nooit zo veilig gewaand. Toen de Sovjet-Unie uiteen viel, had het van Rusland weinig meer te vrezen. Welvaart en stabiliteit vielen Europa ten deel.

Een forse inkrimping van de Europese strijdkrachten werd als vanzelfsprekend beschouwd. In 2001 werd het internationale terrorisme de nieuwe vijand. De krijgsmachten werden aangepast voor de uitvoering van wereldwijde vredesmissies. De Europese landen werden in Irak en Afghanistan de ‘onderaannemers’ van de Verenigde Staten.

Dit is binnenkort verleden tijd. De dominantie van Amerika is tanende. Zijn rol als super power is uitgespeeld. Het is onwaarschijnlijk dat Amerika zich de komende jaren zal storten in een nieuw militair avontuur. Wie de geschiedenis van de Sovjet-Unie bekijkt, begrijpt dat de VS zonder economische macht niet in staat zullen zijn om hun rol als super power te blijven vervullen. China, zal, eerder dan verwacht, de grootste economische macht ter wereld zijn. Op economische macht volgt militaire macht. China is deze in hoog tempo aan het opbouwen. Wat zijn de gevolgen?

Het geopolitieke zwaartepunt verplaatst zich van Europa naar Azië. Daar liggen nog voldoende onopgeloste politieke geschillen, zoals over het verloop van de (zee)grenzen. Dit brengt China in conflict met Japan en Taiwan, de bondgenoten van de VS. De VS zullen in deze regio hun invloed laten gelden. Of dit nog lukt, hangt ervan af hoe snel de macht van de super power erodeert. Vast staat dat Europa straks zijn eigen boontjes moet doppen. De vraag rijst of Europa daartoe in staat is. Door politieke verdeeldheid staat de Europese veiligheid nog steeds in de kinderschoenen. Het Europese veiligheids- en defensiebeleid oogt mooi op papier, maar stelt in de praktijk weinig voor. Tot meer dan kleinschalige operaties is het niet in staat. Van een strategische militaire macht is geen sprake. Krimpende economieën en de vergrijzende bevolking leiden ertoe dat de Europese landen nog verder bezuinigen op hun defensiebudgetten.

Ook brokkelt de solidariteit binnen de NAVO langzaam af. Veel staten nemen een positie van free rider in. Zij verlagen hun defensiebudget, nemen niet deel aan gevechtsmissies en laten andere lidstaten opdraaien voor de kosten. Amerikaans leiderschap is, wees de militaire operatie in Libië uit, niet meer vanzelfsprekend.

Rusland zal het ontstane vacuüm opvullen. Het voert een grootschalig programma uit om zijn strijdkrachten met modern materieel uit te rusten. Zo wordt de nucleaire onderzeebootvloot gemoderniseerd, probeert men de mobiliteit te verhogen door de aanschaf van zo’n duizend helikopters en wordt de luchtvloot uitgebreid met circa zeshonderd nieuwe gevechtsvliegtuigen.

Tegelijkertijd worden de Europese landen de komende decennia voor meer dan de helft afhankelijk van Rusland als energieleverancier. De zojuist in gebruik gestelde NordStreamgasleiding onderstreept dit. Het betekent straks een politiek en militair assertief Rusland. Hierop heeft Europa geen antwoord.

Dit belooft niet veel goeds voor landen in de periferie van Rusland, zoals Georgië, Oekraïne en Moldavië, maar ook de Baltische Staten, waar grote Russische minderheden wonen, zullen op de proef worden gesteld. Deze staten behoren weliswaar tot de Europese Unie en zijn lid van de NAVO, maar beide organisaties zijn niet in staat om deze landen adequaat te verdedigen.

Op het terrein van veiligheid en defensie is herbezinning dringend gewenst. Men zal de ambities moeten bijstellen. Geen wereldwijde vredesmissies meer; de Europese landen zullen de deze miljarden verslindende operaties niet meer kunnen betalen. Ook is de kans klein dat de Veiligheidsraad dergelijke operaties nog goedkeurt. China en Rusland zullen hun rol opeisen en ‘westerse’ militaire interventies blokkeren. Daarom dienen de NAVO en Europa de prioriteit weer te leggen op de verdediging van het eigen grondgebied.

Veel zaken zijn de afgelopen tien jaar overboord gegooid. Het ‘zware’ materieel is in de uitverkoop gegaan. Nederland heeft de laatste leopardtanks en zware artillerie vanwege bezuinigingen in de etalage gezet.

De euro is nog niet ingeleverd voor de Chinese yuan, de Russische onderzeebootvloot patrouilleert nog niet door de Europese wateren, Rusland heeft de gaskraan nog niet dichtgedraaid, maar zonder een zelfverzekerd Europa en prioriteit voor eigen veiligheid kan deze fictie op een dag zomaar werkelijkheid worden.

M. van den Doel is veiligheidsdeskundige en publicist.