Misplaatste hoffelijkheid

H et is jammer dat ik hier net niet kan vertellen hoe het kampioenschap voor Europese landenteams is afgelopen. In het Griekse vakantiedorpje Porto Carras speelden Armenië en Duitsland gisteren om de titel. Ze stonden samen bovenaan met evenveel matchpunten, maar Armenië had een bordpunt meer, dus als het in de laatste ronde 2-2 is geworden, is Armenië kampioen. Azerbeidzjan en Bulgarije hadden één matchpunt minder dan de twee leiders, maar waar waren de grootmachten Rusland en Oekraïne? Ver uit zicht. Rusland stond zevende en Oekraïne, met grote spelers als Ivantsjoek en Ponomariov, stond op de dramatisch slechte 22ste plaats. In de harde tijd van de Sovjet-Unie zouden de spelers een levenslang uitreisverbod hebben gekregen en dan nog blij zijn dat ze niet naar de tinmijnen werden afgevoerd. Nederland stond aan het begin van de laatste ronde negende, niet slecht, maar ook niet echt goed. In 2001 en 2005 was Nederland Europees kampioen, wat achteraf gezien een waar mirakel lijkt.

Woensdag, twee ronden voor het eind, stond Azerbeidzjan nog bovenaan. Het is net als Armenië een land waar het schaken een speerpunt van het overheidsbeleid is en de beloningen voor schakers die internationale kampioenschappen winnen heel groot zijn.

Maandag was er in de vijfde ronde een akelige schrik voor de Azeri’s. Kort na het begin van de wedstrijd tegen Frankrijk viel Vugar Gashimov van zijn stoel en raakte hij bewusteloos. Tenminste, volgens sommige ooggetuigen. Vugars broer, die ook zijn manager is, liet later weten dat het niet zo ernstig was geweest, alleen een wat te hoge bloeddruk.

In ieder geval renden Gashimovs teamgenoten weg om een dokter te zoeken. Een wedstrijdleider zette aan alle vier de borden de klokken stil, wat hij eigenlijk niet had mogen doen. De beduusde Fransen boden vervolgens vier remises aan, wat werd aangenomen.

Het was aardig van de Fransen, maar niet erg professioneel. Ze stonden aan de twee borden waar ze wit hadden duidelijk beter en aan de andere twee ongeveer gelijk.

Vladimir Toekmakov, de captain van Azerbeidzjan, was uit harder hout gesneden. Toen hij in de gaten kreeg wat er aan de hand was, was zijn eerste gang niet naar het zieke teamlid, maar naar de schaakborden, om te kijken hoe de kansen waren.

Ook niet sentimenteel was Jevgeny Barejev, de manager van het Russische team. Over Gashimov zei hij in een Russische sportkrant: „Hij keek onthutst naar zijn stelling, kon geen bevredigende zet meer vinden en viel toen volgens sommige ooggetuigen bewusteloos van zijn stoel.” Over het Franse collectieve remiseaanbod zei hij dat je het nobel kon noemen, maar ook stompzinnig en een schending van elke sportwet. In de volgende rondes deed Gashimov overigens weer gewoon mee, met goede resultaten.

De partij van de week is uit de wedstrijd tussen Nederland en Finland. Nadat hij een tijdje voor zijn stamland Bosnië heeft gespeeld, is Ivan Sokolov gelukkig in het Nederlandse team teruggekeerd.

Tapani Sammalvuo - Ivan Sokolov, EK teams 2011

1. d4 Pf6 2. c4 b6 Niet erg gebruikelijk. De bedoeling is om na 3. Pc3 Lb7 4. Dc2 met 4...d5 een soort Grünfeld te spelen. 3. f3 Nu zou zwarts loper na 3...Lb7 4. e4 op graniet bijten. 3...Pc6 En dus gooit zwart het over een andere boeg. 4. Pc3 e5 5. d5 Pe7 6. e4 Pg6 7. Le3 Lc5 Zo blijkt nog een andere functie van de zet 2...b6. Sokolov had het dit jaar in de Franse clubcompetitie ook al eens zo gespeeld. 8. Dd2 d6 9. 0-0-0 a6 10. Pge2 Lxe3 11. Dxe3 Ld7 12. Kb1 b5 Met zijn onorthodoxe spel heeft zwart een heel ordentelijke stelling gekregen en nu kan hij zelfs al een koningsaanval beginnen. 13. cxb5 axb5 14. a3 b4 15. axb4 Db8 16. Pa2 Pe7 17. Pec3 0-0 18. b5 Ta5 19. Pb4 Db7 20. Pc6 Lxc6 21. dxc6 Pxc6 Mooi gespeeld. Zwart heeft twee open lijnen tegen wits koning nodig en daarvoor offert hij graag een stuk. Of het stukoffer objectief correct is valt moeilijk te zeggen. 22. bxc6 Db3 23. Dd3 Tfa8 24. Kc1 Tc5 24...Ta1+ zou na 25. Pb1 nog niets opleveren, maar nu dreigt het schaak wel. 25. Kd2 Na 25. Le2 moet zwart zijn actie met 25...d5 voortzetten, want 25...Ta1+ 26. Kd2 Dxb2+ 27. Dc2 is dan niet goed voor hem. 25...Dxb2+ 26. Dc2 Db4 27. Ld3 d5 Waarschijnlijk was 27...Dd4 beter. 28. Tb1 Want hier had wit de zwarte dame kunnen verdrijven met 28. Ta1 Td8 29. Ta4 Db6 30. Tb1 (hij kan ook op remise spelen met 30. Ta6 Db4 31. Ta4) Dxc6 31. Ta6 en het is de vraag of zwart dan genoeg heeft voor zijn stuk. 28...Dd4 29. The1

Zie diagram links.

29...g6 Een mooie stille zet. Hij moet een eventueel mat op de onderste rij er uit halen om zijn Ta8 te kunnen gebruiken. 30. Tb3 De beslissende fout. Na wits onnauwkeurige 28ste zet stond zwart goed, maar met 30. Tbc1 was nog verdediging mogelijk. 30...dxe4 31. fxe4 Df2+ 32. Te2 Df4+ Hierna wint zwart bij aanhoudende aanval het geofferde materiaal met woekerrente terug. 33. Ke1 Ta1+ 34. Tb1 Txb1+ 35. Dxb1 Txc3 36. Lc2 Wit gaf op.