Marktgeloof is fataal simplisme, inderdaad

Zonder politiek is welzijn niet mogelijk

Terecht kraakt Marcel Möring in Opinie & Debat van 5 november het onvoorwaardelijke marktgeloof, als een fataal simplisme waarvan wij thans de wrange vruchten plukken. De weergave ervan in Gordon Gekko’s krasse uitspraak (greed is good, greed is right, greed works…) gaat historisch terug op de fameuze – als onchristelijk aangemerkte – ondertitel van Bernard Mandeville’s Fable of the Bees (1714): private vices, public benefits. Tot deze ‘gebreken’ behoort bovenal de hebzucht.

Neoliberale economisten als Friedman en Hayek beroepen zich graag op Mandeville. Meestal vergeten zij evenwel te vermelden dat deze in Rotterdam geboren en duidelijk door Spinoza geïnspireerde filosoof niet zo naïef was om regulering van de markt door het politieke gezag overbodig te achten. Zijn betoog in rijmvorm eindigde met een duidelijke onderstreping van de noodzaak daarvan: so vice is beneficial found, when it ’s by Justice lopt and bound.

Waar scheve ontwikkelingen niet door de overheid worden bestreden en rechtgezet, raakt een samenleving totaal ontwricht. Zonder politiek is algemeen welzijn onmogelijk.

Wim Klever

Capelle aan den IJssel

Auteur van Mandeville (1670-1733). Cynisch essayist op basis van Spinoza’s Ethica (2010).

Bibliotheken laten zien waar de markt toe leidt

Wat een uitstekend betoog van Marcel Möring. Het slaat de spijker op de kop. De zorg van de overheid, de zorg van goed huisvaderschap voor ons is inderdaad iets van andere tijden. Ik heb deze ervaring gehad met mijn beroep als bibliothecaresse.

In de jaren zeventig van de vorige eeuw kreeg een Openbare Bibliotheek geld van het Rijk. Hiervoor betaalden we immers met elkaar een vast bedrag aan belasting. Het was de bedoeling een verantwoorde collectie samen te stellen. De burgers hadden recht op het lezen van boeken en het vinden van informatie – kennis voor een ieder die hier belangstelling voor had. Deze belangstelling was er. Kinderen, tieners, jonge moeders, studenten, ouderen, ze kwamen.

Wat eens met zorg was opgebouwd, ging daarna in rap tempo achteruit. Dit was de markt. Wat deed die bibliotheek nou helemaal zelf om eens wat geld binnen te krijgen? Er stond daar een schat aan informatie. Kon je daar niet wat mee? Zo werd een ideaal uit de samenleving marktgericht. Radioprogramma’s kwamen. Wat vinden de mensen in het land leuk? Schrijvers werden visagisten. Boeken gingen de deur uit. Nu worden vele vestigingen in het land gesloten. De dichtregels van Van Randwijk zijn ook hier op zijn plaats – dan dooft het licht.

Cora Duin

Ex-bibliothecaresse, Amsterdam