Magnetisme maan door wrijving van mantel en kern

Amerikaanse en Franse wetenschappers hebben een verklaring gevonden voor het ontstaan van het vroegere magnetische veld van de maan (Nature, 10 november). Hoewel de maan momenteel geen grootschalig, tweepolig magnetisch veld heeft, blijkt uit het magnetisme van heel oude gesteenten dat zij meer dan vier miljard jaar geleden wel zo’n veld heeft gehad. De onderzoekers denken dat dit veld werd opgewekt doordat de vaste mantel van de maan langs de vloeibare kern schuurde.

Het magnetische veld van de aarde wordt in stand gehouden door de warmte van de binnenkern. Die veroorzaakt langzame stromingen in het gesmolten ijzer van de buitenkern, die op hun beurt via een soort dynamowerking een magnetisch veld opwekken. Hoewel het zeker is dat ook de maan kort na haar ontstaan een gesmolten kern heeft gehad (en misschien deels nog heeft), was die niet groot genoeg om alleen met behulp van warmte zo’n dynamo te kunnen creëren.

Christina Dwyer en haar collega’s denken dat de stromingen in de kern langs mechanische weg zijn ontstaan. Toen de maan pas was geboren, draaide zij op slechts 175.000 kilometer rond de aarde. Nu is dat 385.000 kilometer. De sterke getijdenkrachten van de aarde hadden toen tot gevolg dat de maanmantel met een iets andere snelheid ronddraaide dan de kern. De mantel ‘schuurde’ voortdurend langs de kern en veroorzaakte daarin stromingen. Toen de maan zich na ruim twee miljard jaar tot op 300.000 kilometer van de aarde had verwijderd, werden de getijdenkrachten te klein en verdween het magnetische veld, leren de stromingsmodellen van de onderzoekers.

Een andere groep onderzoekers suggereert in Nature dat verschillen tussen de aswenteling van de kern en de mantel ook door inslagen van grote objecten uit de ruimte zouden kunnen ontstaan. Ook deze grote inslagen vonden vooral plaats in de tijd dat de maan nog jong was. Beide groepen onderzoekers suggereren dat hun wrijvingsmechanisme ook verantwoordelijk zou kunnen zijn voor het vroegere magnetische veld van andere kleine hemellichamen, zoals de planetoïde Vesta.

George Beekman

    • George Beekman