Laat het CDA maar schuiven: wie vervangt Donner?

De benoeming van de nieuwe vicepresident van de Raad van State volgt snel, beloofde het kabinet gisteren. Het kan zomaar een stoelendans worden.

De enveloppen met de aanduiding ‘Vertrouwelijk’ zijn binnen, de inschrijving is gesloten. Donderdag was de laatste dag dat geïnteresseerden een sollicitatiebrief konden sturen voor de post van vicepresident van de Raad van State, een prestigieuze functie. Deze procedure is een unicum.

Het aantal sollicitaties blijft geheim, of er kansrijke belangstelling van buiten Den Haag is ook. Maar de meest waarschijnlijke kandidaat – ondanks de kritiek op zijn mogelijke benoeming, ook vanuit de Raad van State zelf – is nog steeds CDA’er Piet Hein Donner, nu minister van Binnenlandse Zaken.

Een benoeming moet volgens de minister van Veiligheid en Justitie, die verantwoordelijk is voor de procedure, „zo ongeveer in december” rond zijn. Dat zei de minister, Ivo Opstelten (VVD), gisteren na de ministerraad. „En ik kom dan vanzelf met degene die het gaat worden”. Donner was gisteren ook aanspreekbaar. Heeft hij gesolliciteerd? „Over persoonlijke correspondentie”, zei Donner, „placht ik in het openbaar geen uitspraken te doen.”

Als Donner gaat, dan kan het de eerste stoelendans van dit kabinet op gang brengen – en kunnen de interne machtsverhoudingen bij regeringspartij CDA veranderen. Wie moet Donner vervangen? Wie vormt ergens anders sowieso een probleem? En: komt de nieuwe CDA-leider al bovendrijven?

Niemand die het zeker weet, maar velen in het politieke bedrijf die zich er al druk over maken. Wat is er zoal mogelijk?

Scenario Sterk

Vraag het CDA’ers in het Kamergebouw, en deze oplossing wordt het meest waarschijnlijk genoemd. Als Donner naar de Raad van State zou gaan, kan minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel) zijn post overnemen. Een grote verhuizing zou het niet zijn: Leers werkt nu al op het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Daarmee komt dan wel Immigratie en Asiel vrij, een terrein dat binnen de coalitie gevoelig ligt en onvoorspelbaar is. Inhoudelijk is Mirjam Sterk (nu Kamerlid) een logische keuze: ze doet integratiebeleid, en kent de immigratiedossiers goed. En ze is ook al negen jaar parlementariër, er zit maar één CDA’er langer in de Kamer. Tijd voor iets nieuws, denken sommigen. Misschien is er meer begrip voor een jonge moeder van drie kinderen, tevens afgestudeerd theologe, die een uitzetting moet verdedigen.

Scenario Samenvoegen

Een andere oplossing: Leers houdt zijn portefeuille, en krijgt daar de rest van Binnenlandse Zaken bij.

Deze oplossing heeft één groot voordeel – het aantal verschuivingen blijft beperkt tot één, het inwerken is te overzien – maar kent ook aanzienlijke nadelen.

Om te beginnen onderkent het kabinet met deze doorschuifactie dat de portefeuille die Leers op dit moment heeft, niet zwaar genoeg is. Er kon blijkbaar nog meer bij. Maar ook zou het signaal zijn dat de materie niet belangrijk genoeg is om er een aparte minister voor te houden; en dat terwijl het kabinet dit onderwerp – waarvoor een staatssecretaris in het vorige kabinet goed genoeg was – juist heeft opgewaardeerd.

Voordeel van dit scenario: Wilders kan the person he loves to hate – „de zwakke schakel van dit kabinet” – tot de orde blijven roepen. De gedoogpartner wil ook wat.

Scenario Sybrand

Sybrand van Haersma Buma, fractievoorzitter in de Tweede Kamer, heeft een zwaar eerste jaar gehad. Officieel is hij een van de drie leiders van het CDA (naast de vicepremier en de partijvoorzitter) en hij heeft het afgelopen jaar een bij de verkiezingen gehalveerde fractie inclusief twee parttime dwarsliggers bij elkaar weten te houden. Bij het CDA wordt loyaliteit gewaardeerd – en veel anderen om te belonen zijn er na dit jaar nog niet.

Binnen de partij bestaat bovendien enthousiasme voor de opmerkingen die Van Haersma Buma maakte tijdens de zogeheten Algemene Politieke Beschouwingen over meer Europa en minder verruwing van het taalgebruik. Een plusje achter zijn naam.

Na Donner zou Binnenlandse Zaken op deze manier opnieuw een jurist aan de top krijgen. Binnen de fractie moet dan wel gezocht worden naar een nieuwe voorzitter. Mirjam Sterk, nu al vicefractievoorzitter, zou daar dan beschikbaar voor zijn.

Scenario Bleker

Dan is er nog de man die Maxime Verhagen hielp dit minderheidskabinet te vormen en die daarna als staatssecretaris diens tweede man werd op het ministerie voor Economische Zaken. Ondanks zijn slecht ontvangen optredens – het voetbalbriefje aan Mauro – wordt Henk Bleker telkens weer genoemd als mogelijke CDA-leider.

Dit scenario gaat rond op het ministerie zelf – Bleker, de staatssecretaris, schuift daarin door naar een ministerspost. Voor Bleker zou het minder reizen en meer tijd voor binnenlands profileren betekenen. En aanschuiven bij de vrijdagse ministerraad in de Trêveszaal.

Scenario Buitenstaander

CDA’ers in het land zien de carrousel liever als kans dan als probleem. Door een buitenstaander aan te wijzen kan het CDA een nieuwe poging doen een partij van de provincie in plaats van het pluche te lijken. Een burgemeester of commissaris van de koningin kan zo naar Binnenlandse Zaken – er is immers inhoudelijke overlap, zeggen ze buiten Den Haag – of naar Leers’ plek, als die vrijkomt.

Wie? Bij gebrek aan een lange lijst van prominenten uit het land worden de Amersfoortse burgemeester Lucas Bolsius en de Brabantse commissaris van de koningin Wim van de Donk het vaakst genoemd. Het zou dan zo maar kunnen dat een nieuwe partijleider „uit zichzelf opstaat”, zoals het officiële partijstandpunt luidt. Donner weg, CDA-machtsvacuüm voorbij.

Scenario Supershuffle

In het buitenland gebruikelijk maar ongewoon voor Nederlandse kabinetten is de supershuffle: na enige tijd wordt het kabinet geëvalueerd, blijken sommige portefeuilles toch minder aan te spreken en komen anderen elders misschien beter tot hun recht. Ineens wisselen dan drie, vier, vijf mensen van plaats. Misschien doet de VVD zelfs wel mee.

Het zou bijvoorbeeld een optie zijn, zeggen diplomaten en ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse Zaken, om hun Uri Rosenthal (VVD) een nieuwe carrièrekans te geven – bijvoorbeeld op de plek van Donner. Rosenthals staatssecretaris, CDA’er Ben Knapen, kan dan minister worden.

Dit soort opschudden komt na een jaar misschien wat gauw, maar dit kabinet staat juist voor snel ingrijpen. En het is een elegante manier om suboptimaal functionerende collega’s zonder gezichtsverlies vriendelijk te bedanken voor hun diensten. Win-win. Wie zegt u daar? Veldhuijzen van Zanten?