Eurocrisis begint ook coalitie te teisteren

Het kabinet is niet genegen van strikte begrotingsregels af te wijken: forse bezuinigingen boven de al afgesproken 18 miljard lijken onafwendbaar. De coalitie komt daarmee onder grote druk te staan.

PVV’er Fleur Agema zei het laatst nog, op de gang in het Kamergebouw. „2012 wordt het spannendste jaar uit mijn politieke loopbaan.” Ze doelde op de financiële crisis en de verwachting dat de coalitie extra moet bezuinigen.

De eurocrisis gaat de regeringscoalitie van VVD, CDA en PVV zwaar onder druk zetten. De PVV heeft bij de formatie 18 miljard euro aan bezuinigen moeten slikken. Daarvoor kreeg de partij een gedoogakkoord terug, met maatregelen om de veiligheid te verbeteren, de immigratie te beperken en meer personeel in de zorg te krijgen. Maar nu duidt alles er op dat die 18 miljard vanwege strikte begrotingsregels niet genoeg is.

„We moeten vasthouden aan onze koers”, zei minister De Jager (Financiën, CDA) gisteren. Die koers houdt in dat extra bezuinigd moet worden als het begrotingstekort met meer dan 1 procentpunt in negatieve zin afwijkt van de prognose. Daar heeft ook Geert Wilders voor getekend.

Op Prinsjesdag bleek al dat in het ergste geval het kabinet vijf miljard extra moet besparen. Sommige economen vinden dat extra bezuinigingen de economie afknijpen. De Jager wuift dat weg. Nederland heeft een open economie, betoogt hij, en is bijvoorbeeld erg afhankelijk van de Duitsland. Binnenlandse besparingen hebben relatief weinig effect op de economie. „In tijden van crisis kun je alleen vertrouwen winnen met een consistent beleid.”

Deze week werd de discussie over de overheidsfinanciën in 2012 nog actueler, na sombere voorspellingen. De Nederlandsche Bank verwacht dat de economie dit kwartaal krimpt. De Europese Unie ziet de eurozone dit jaar nog 0,5 procent groeien, tegen 1,8 procent in het voorjaar.

Extra bezuinigen dus. Dat lijkt niet mogelijk zonder het regeerakkoord open te breken. RTL Nieuws meldde donderdag dat er al politiek overleg over is. Dat wordt van alle kanten ontkend. Ook volgens De Jager ligt het moment voor besprekingen in het kabinet pas na februari, als het Centraal Planbureau komt met bijgestelde ramingen voor 2012.

Oppositiepartijen zagen gisteren hun kans schoon om de druk op te voeren en om hun eigen politieke punten te scoren. D66-leider Alexander Pechtold liet weten VVD en CDA niet te steunen als die er met de PVV niet uitkomen. „We moeten nu kiezen voor vooruitgang of stilstand, voor Europa of nationalisme.” Hij vindt dat het tijd is voor ingrijpende hervormingen van de AOW en het ontslagrecht. Hij verwijt premier Rutte wat Kamerlid Rutte het vorige kabinet verweet: namelijk dat hij de crisis onderschat. „Rutte moet nu leiderschap tonen. Het speelkwartier is voorbij.’’ Ook de PvdA zal niet te hulp schieten, zei Kamerlid Ronald Plasterk.

Daarmee ligt straks het probleem volledig bij de gedoogcoalitie. Wilders kondigde aan dat het „een hele harde dobber” zal worden. Zijn liefde voor het kabinet is in de loop van het eerste regeringsjaar bekoeld. Het internationale beleid, Europa, de euro; ze kregen een grotere dimensie dan hij had voorzien. Wilders maakte gisteren nogmaals zijn positie duidelijk. Hij kondigde aan dat een gerenommeerd bureau voor de PVV gaat onderzoeken of een terugkeer van de gulden mogelijk is. Er werd lacherig gereageerd. Pechtold zei: „Waarom niet terug naar de dukaat? Of gaan we met de economische politiek van de PVV terug naar de schelpen?”

Rutte was, op zijn wekelijkse persconferentie, iets serieuzer: „Het staat hem vrij dit te doen. We leven in een vrij land.” Om vervolgens licht geïrriteerd te raken over de vele vragen hierover. De Jager zei te hopen dat het onderzoek Wilders laat inzien dat het kabinet er goed aan doet de euro te steunen. „Erg onhandig” vindt hij het dat Wilders in onrustige tijden nog meer onrust creëert. Nu is onrust creëren juist de kracht van de PVV-leider. Dat zal hij bij het openbreken van het regeerakkoord ook weer laten zien.

    • Herman Staal