Trots op de Confederatievlag

Blanken zijn een minderheid in de staat Texas geworden. Symbolen uit de tijd van de Burgeroorlog en de slavernij zijn in zwang - en gevaarlijk voor gouverneur Rick Perry.

This image provided by the Texas Department of Motor Vehicles shows the design of a proposed Sons of Confederate Veterans license plate. Eleven years ago, when the NAACP stepped up a campaign to remove the Confederate battle flag from statehouses and other government buildings across the South, it found an opponent in then Lt. Gov. Rick Perry. Perry argued that states should honor their history and decide on appropriate displays. A related issue may rise this fall when Texas decides whether to allow specialty license plates featuring the Confederate flag. (AP Photo/Texas Department of Motor Vehicles) AP

Ze heeft ze allemaal. De Stars ’n Bars, de Navy Jack, de Blood Stained Banner. Vlaggen van de opstandige zuidelijke staten uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Denise Lucas verkoopt de vlaggen in haar winkel in een buitenwijk van Dallas, Texas. Maar de Confederatievlag ziet Lucas, een gezette, hartelijke grootmoeder, het liefst. Ze strijkt de vlag glad op tafel en kijkt er naar.

Een blauw Andreaskruis, met daarin dertien witte sterren tegen een rode achtergrond. „Deze vlag symboliseert het verhaal van mijn familie. We zijn eigenwijze, opstandige zuiderlingen. Bemoei je niet met mij, dan bemoei ik me niet met jou.”

Haar betovergrootvader arriveerde in de negentiende eeuw in Texas. De straatarme Ierse migrant vocht voor de zuidelijke Confederatie in de Burgeroorlog, die de noordelijke en zuidelijke staten tussen 1861 en 1865 uitvochten. Het noorden van president Abraham Lincoln won. De slavernij in het zuiden, mede oorzaak van de oorlog, werd verboden.

Het is allemaal geschiedenis, in de meeste delen van Amerika allang vergeten. Maar hier, diep in het zuiden, speelt de vernedering van die nederlaag nog altijd een grote rol.

Denise Lucas: „Het was het Noorden niet om de slavernij te doen, dat hebben ze er later van gemaakt. Het waren leugens van de Yankees. Ze wilden ons hun leefwijze opleggen.”

De Confederatievlag op Lucas’ tafel is na anderhalve eeuw nog altijd het symbool van die strijd. Ze houdt ervan zoals ze van de geschiedenis houdt. Maar ze kijkt wel uit de vlag op het dashboard van haar auto te leggen, of uit het raam te hangen.

De vlag drukt óók heimwee uit naar de periode van slavernij, en is daarmee door de jaren heen een geliefd symbool van blank racisme geworden. „De Ku Klux Klan heeft de vlag misbruikt”, zegt Lucas fluisterend. „Ze hebben hem afgepakt van mijn voorvader en zijn kameraden.”

Een belangengroep voor nabestaanden van oorlogsveteranen, Sons of Confederate Veterans, pleit voor eerherstel van de Confederatievlag. De organisatie, diep vertakt in de Texaanse samenleving, deed een verzoek aan Texaans gouverneur en Republikeins presidentskandidaat Rick Perry om nummerborden uit te geven waarop de vlag te zien is. In enkele staten, South Carolina en Louisiana, kan dit, na hun lobbywerk.

Natuurlijk gaat het de voorstanders om white pride, schreef de (Afro-Amerikaanse) historicus Fred McGhee in Texas Observer. „Zo’n vlag op een kenteken zou bevestigen dat Texas de minst aangepaste staat is.”

Perry weigerde het plan van de ‘veteranen’ vorige week, zoals hij zei „om geen oude wonden open te rijten”. In het verleden, onthulden Texaanse media onlangs, was Perry juist een groot voorstander van zichtbaarheid van de vlag. Maar voor een presidentskandidaat is ras een onderwerp om te vermijden. Vorige maand kwam hij in de problemen, toen The Washington Post schreef dat een Texaans jachtoord van de familie-Perry jarenlang de naam ‘Niggerhead’ heeft gedragen.

Ook in Texas, waar blank én zwart zich bewust zijn van de geschiedenis, zijn toespelingen op het slavernijverleden taboe. De discussie over het kenteken staat model voor een breder sentiment onder blanke Texanen. Sinds een paar jaar vormen zij in de staat een minderheid van 45 procent. Het percentage Afro-Amerikanen en migranten uit Latijns-Amerika is enorm gestegen, vooral door het grote aantal mensen dat de grens met Mexico oversteekt om, legaal of illegaal, in Texas te werken.

„De vlag staat voor vrijheid van meningsuiting, dat ik zelf nog mag uitmaken wie ik ben en wat ik doe”, zegt Ken Emanuelson, leider van de lokale afdeling van de Tea Party in Dallas. Met de omstreden Confederatievlag heeft de advocaat Emanuelson niets, al gedijt de conservatieve volksbeweging goed in het klimaat van onvrede onder blanke Texanen. De afdeling is een der grootste in de VS. „Ik vind dat mensen die het als symbool willen dragen, dat moeten kunnen. Dallas’ gezicht is veranderd, dat leidt tot een tegenreactie.”

Katrina Pierson, een jonge Tea Party-activist, zegt: „Mijn kind leert nu Spaans op school. Sorry? We wonen in Amérika, hier praten we Engels. Nu moet ik mij aanpassen omdat illegalen de grens oversteken. Zorg, onderwijs, alles wordt daardoor duurder. De illegalen horen hier niet thuis.” Ken Emanuelson: „De werkloosheid onder de blanke bevolking is door de migratie enorm gestegen. Perry doet er niks aan, want het is goedkoop personeel voor zijn vrienden in het bedrijfsleven.”

In Dallas (ruim een miljoen inwoners) is het percentage Afro-Amerikanen in tien jaar verdubbeld. Bijna 40 procent is van Latijns-Amerikaans afkomst. Een regionale krant raadde het blanke inwoners onlangs af zich in de multiculturele stad met de Confederatievlag op straat te vertonen, om niet te provoceren. Inderdaad zijn er vrijwel geen vlaggen te vinden in de stad. Op op het platteland komen ze veel vaker voor.

De Tea Party heeft zich een ander symbool uit de Amerikaanse geschiedenis toegeëigend: een gele vlag met een ratelslang, met de tekst: Stap niet op mij. De vlag dateert uit de Brits-Amerikaanse oorlog van 1775. Hij past goed bij het rebelse karakter van de beweging, zegt Emanuelson.

Volgens Denise Lucas, die beide vlaggen verkoopt, vervangen veel mensen sinds kort de Confederatievlag in huis door de Tea Party-vlag. Zij vindt racisme niet typisch voor het zuiden. „Juist de zogenaamd progressieve blanken in New York of Washington gaan alleen met blanken om.” In het zuiden zit het anders. „We werken met ze, we doen niet moeilijk. Waar we hier genoeg van hebben, is dat we ons slecht moeten voelen over ons verleden.”

    • Guus Valk