Prioriteit 1: vertrouwen in regering terug

Mario Monti moet met blijvende veranderingen Italië geloofwaardig maken.

FILE - In this March 18, 2004 file photo, European Competition Commissioner Mario Monti speaks during a media conference at EU headquarters in Brussels. Italy's president moved swiftly Wednesday, Nov. 9, 2011, to reassure anxious markets, promising that Silvio Berlusconi would soon be vacating the premier's office and unexpectedly lavishing praise on economist Mario Monti, who might lead the debt-plagued country's next government. (AP Photo/Geert Vanden Wijngaert, File) AP

Wat zouden de prioriteiten moeten zijn voor de nieuwe premier van Italië, die mogelijk dit weekeinde al aantreedt? In de adviezen en suggesties tekenen zich drie hoofdlijnen af.

Italië moet op een aantal punten effectieve besparingen doorvoeren of maatregelen nemen om te voorkomen dat de kosten uit de hand lopen. Het moet manieren vinden om de torenhoge staatsschuld terug te dringen. Maar vooral moet het ervoor zorgen dat de ruimte en mogelijkheden voor economische groei toenemen. Het hoofdprobleem van Italië is dat de economie er al jaren stagneert. Daardoor is op de financiële markten ernstige twijfel ontstaan of Italië op termijn nog wel de rente op zijn enorme staatsschuld kan betalen.

De pensioenen, die grotendeels worden betaald uit de staatskas, vormen een netelig probleem aan de uitgavenkant. De problemen met inkomsten en uitgaven zijn veel minder groot dan in Griekenland, al is de ongelijkheid in de belasting die mensen betalen, schrijnend. Het Italiaanse begrotingstekort is dichter bij de Europese drieprocentsnorm dan in veel andere landen. Maar de pensioenhervorming die hard nodig is, is te lang vooruit geschoven. Te veel mensen kunnen te vroeg stoppen. Wie veertig jaar heeft gewerkt, kan met pensioen. Ook zijn er verschillende regels voor mannen en vrouwen en lopen de voorwaarden voor pensionering in de particuliere sector en bij de overheid uit elkaar.

Het kabinet-Berlusconi had deze zomer onder druk van Brussel plannen gemaakt voor een pensioenhervorming, maar die zijn geblokkeerd door de Lega Nord. De partij was een coalitiepartner van Berlusconi, maar heeft al aangekondigd een mogelijk zakenkabinet onder leiding van voormalig eurocommissaris Mario Monti niet te zullen steunen.

Het tweede probleem is de omvang van de staatsschuld. Een manier om die snel te laten dalen, is privatisering. Desgewenst zou de overheid snel belangen in oliemaatschappij Eni en elektriciteitsbedrijf Enel kunnen verkopen. De gezamenlijke waarde wordt geschat op ongeveer dertig miljard euro.

Maar het belangrijkste is de groei. Van de 39 vragen die eurocommissaris Rehn heeft gesteld aan minister van Schatkist Tremonti, gaan de meeste dan ook over het verwijderen van de stroperigheid in de Italiaanse economie. Er zijn te veel grote en kleine monopolies en in veel sectoren is helemaal geen sprake van open concurrentie of een vrije markt. Er is te weinig aandacht voor menselijk kapitaal. De arbeidsmarkt is op veel punten weinig flexibel, waardoor veel jongeren alleen maar tijdelijke contracten kunnen krijgen; bedrijven zijn bang mensen in dienst te nemen omdat het zo moeilijk is werknemers te ontslaan. De administratieve regelgeving is buitengewoon complex. De overheidsbureaucratie functioneert belabberd. Justitie werkt langzaam en omslachtig.

Het zijn vrijwel zonder uitzondering punten waarvoor Monti, die zich via ingezonden artikelen al enige tijd warmloopt voor het premierschap, aandacht heeft gevraagd.

Maar zijn belangrijkste prioriteit zal het herstel van de geloofwaardigheid van de Italiaanse regering zijn. Dat is de beste manier om de uitgaven naar beneden te krijgen. Met ruim 1.800 miljard euro staatsschuld zijn de rentebetalingen een enorme kostenpost.

Als Italië het vertrouwen op de financiële markten terugwint, hoeft het minder rente te betalen. Dat is de eenvoudigste en goedkoopste manier om de uitgaven onder controle te brengen. Maar om die daling blijvend te maken, zijn concrete en duurzame maatregelen nodig.