Museum Oriëntalis wil nieuwe wc

Het honderd jaar oude Museumpark Oriëntalis is toe aan een opknapbeurt. Oman investeerde al geld, nu is het de vraag of het Rijk en de provincie willen meebetalen.

nijmegen museum orientalis romeinse straat foto nrc rien zilvold

Een hek verspert de doorgang. Hier mag de bezoeker van Museumpark Oriëntalis niet verder. Te gevaarlijk. Van de poort en enkele huizen in dit gedeelte van het park, de Romeinse Straat genoemd, laat het stucwerk los. Er zijn al brokstukken naar beneden gevallen.

Geld voor renovatie ontbreekt. De vorig jaar mei aangetreden directeur/bestuurder Peter Berns heeft de rijksoverheid en de provincie Gelderland onlangs elk een eenmalige bijdrage gevraagd van 6 miljoen euro om het verpauperde Museumpark „nieuw leven” te kunnen inblazen. Het is „erop of eronder” voor het park, stelt hij.

Oriëntalis, tot 2007 beter bekend als Bijbels Openluchtmuseum, is honderd jaar geleden bedacht als katholiek devotiepark, waar pelgrims letterlijk een tocht konden maken in de voetsporen van Jezus. Belangrijke plaatsen uit de Bijbel zijn er nagebouwd: de Calvarieberg, het Paleis van Pilatus, het dorp Nazareth, de Hof van Olijven en het Heilig Graf. De 28 rijksmonumenten die er staan, zijn de afgelopen anderhalf jaar grotendeels gerenoveerd. Maar dat alleen is niet genoeg. Niet alle gebouwen op het terrein zijn rijksmonumenten. En Oriëntalis is ook toe aan nieuwe toiletgroepen, verharde paden en een „vervoerssysteem” met halteplaatsen. Het publiek is verwend en musea moeten bij de tijd blijven, weet Berns. „Het moet niveau hebben, anders kun je niet concurreren.”

Berns beseft dat hij veel geld vraagt in een tijd waarin de rijksoverheid 200 miljoen euro bezuinigt op kunst en cultuur. Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra van Cultuur gevraagd voor 15 november antwoord te geven op het verzoek om 6 miljoen euro overheidssteun. „Het wordt moeilijk voor de provincie wel iets te doen als het Rijk niks geeft”, aldus een woordvoerder van de provincie Gelderland.

Binnen Provinciale Staten wordt verschillend gedacht over geld voor Oriëntalis. Het ministerie probeert de zaak voor het einde van het jaar af te handelen, laat een woordvoerder weten.

Het park is de investering waard, vindt Berns. De directeur/bestuurder gelooft in een „grote toekomst” voor Oriëntalis. „Anders was ik er niet aan begonnen.” Een museum waar sinds een aantal jaren aandacht is voor drie (en volgens de plannen straks vijf) belangrijke wereldgodsdiensten, kan bijdragen aan een groter wederzijds begrip in onze multiculturele samenleving, vindt hij. „Als je hier rondloopt, begrijp je de verhalen uit de heilige geschriften beter.”

Zijn subsidieverzoek wordt gesteund door 45 prominenten. Schrijver en voormalig commissaris van de koningin in Gelderland Jan Terlouw, rabijn Awraham Soetendorp en voormalig minister-president Dries van Agt ondertekenden de steunbetuiging die Jan Vaessen, tot 2009 directeur van het Openlucht Museum in Arnhem, naar de provincie Gelderland stuurde. Medestanders waren gemakkelijk te vinden, zegt hij. Vaessen wijst erop dat „nergens ter wereld zo’n plek bestaat; een uniek erfgoed met een waardevolle maatschappelijke functie”.

Oriëntalis heeft het al een tijdlang moeilijk. „Verkeerd beleid”, vat Bert van Laanen samen. Hij is negen jaar vrijwilliger bij het Museumpark. Tijdens een van de laatste dagen dat het museum dit jaar is geopend, rijdt hij met een golfkarretje over het uitgestrekte bosrijke terrein. Wie wil mag meerijden.

Volgens Berns is er veel tijd en geld gaan zitten in een juridisch conflict met het bisdom van Den Bosch over de introductie van de islam op het park en de bouw van een moskee. Bisschop Hurkmans was het niet eens met de „bredere” koers van Oriëntalis. De rechter bepaalde in 2008 dat de bisschop geen zeggenschap had over Oriëntalis.

Onenigheid tussen directie en bestuur leidde in 2010 tot het vertrek van directeur Wieb Broekhuijsen, vlak nadat zij eind 2009 het park had gesloten, officieel wegens de restauratie van de rijksmonumenten – een investering van 6,5 miljoen euro. Maar het museum zou op dat moment „technisch failliet” zijn geweest, meldde radioprogramma Argos later. Voor twintig vaste arbeidskrachten werd ontslag aangevraagd.

Het Paleis van Pilatus en het Joodse dorp liggen er inmiddels weer netjes bij – het zijn rijksmonumenten. Het Arabisch dorp is ook onderhanden genomen, al valt het resultaat sommige bezoekers wat tegen. „Heeft dit nou 1 miljoen euro gekost? Ik had meer verwacht”, reageert bezoeker Susanne Sommer uit Bennekom.

In het dorp verrees een moskee, gefinancierd door het sultanaat Oman. Prinses Máxima en de minister van Buitenlandse Zaken van Oman kwamen het dorp in juni openen – dat was ook het moment waarop het park weer openging, zij het alleen in de weekeinden tot november.

De bijdrage van Oman leidde in juli tot vragen van de Tweede Kamerfractie van de PVV aan staatssecretaris Zijlstra. PVV’ers vonden het niet acceptabel dat een Nederlands museum geld had aangenomen van „een land met de barbaarse sharia en een dictatoriale sultan”.

Berns voert de oosterse investering aan als argument voor steun. In een brief aan Zijlstra schrijft hij: „Het zou het imago van ons land en de goede handelsrelatie met Oman bepaald niet ten goede komen als de Nederlandse overheid, in tegenstelling tot Oman, geen investeringsbereidheid zou tonen ten aanzien van dit bijzondere monumentale park en dat het als gevolg daarvan moet sluiten.” Die passage heeft al veel te veel aandacht gekregen in de pers, vindt de directeur. Hij zegt er niks meer over. Te gevoelig.

Van Laanen stuurt de ‘Club Car’ over de hobbelige weggetjes tussen de bomen op het terrein door. „Kijk, dat moeten we hebben: bezoekers”, zegt hij, als hij een groepje laat passeren. De teller staat op 20.000. In de hoogtijdagen trok het park 120.000 mensen per jaar. Vlak voor de sluiting in 2009 waren dat er 70.000. Het park moest het financieel gezien altijd hebben van bezoekers, zegt Berns. „Tot 2001 kreeg dit park nooit een cent subsidie.” En dat is opnieuw het streven. Als het museum er bovenop is, moet het zichzelf kunnen bedruipen. „Geheel in lijn met wat Zijlstra wil.”

    • Annette Toonen