Het monster breekt uit, vraag maar aan PostNL

ommige vreetgrage monsters zijn alleen bekend als hun afkorting. IAS 19 is er zo eentje. Dit monster zou in het afgelopen kwartaal 1 miljard euro hebben weggevreten van het eigen vermogen van PostNL, voorheen TNT Post, ons ‘nationale’ postbedrijf. Hap, slik, weg. PostNL had op eind september maar 221 miljoen euro eigen vermogen. Trek dat miljard ervan af en... pleite.

Het monstertje bestaat echt, maar wordt pas per 2013 actief. Hoe ziet IAS 19 eruit? Hij is een herziening van de boekhoudregels voor pensioenkosten. Nu mogen ondernemingen meevallers en tegenvallers op de beleggingen van hun pensioenfonds uitsmeren over meerdere jaren. Vanaf 2013 is het meteen afrekenen via de winst- en verliesrekening. De eerste ‘proefmeting’ kost PostNL een miljard euro eigen vermogen.

Daardoor zou PostNL nog niet formeel failliet zijn, want het bedrijf verdient gewoon geld. Maar een negatief vermogen is een alarmsignaal voor kredietbureaus als Moody’s en Standard & Poor’s die een oordeel vellen over de financiële positie van het bedrijf. Bovendien mag een bedrijf met een negatief eigen vermogen geen dividend aan zijn aandeelhouders uitkeren. Juist dat dividend was, in marketingtaal, de unique selling proposition waarmee PostNL bij de splitsing van TNT in mei in de markt is ‘gezet’.

Al snel was duidelijk dat de door enkele beleggers geforceerde en door topman Peter Bakker en zijn commissarissen verdedigde splitsing de beloftes niet waar maakte. Bij de splitsing vertrok Bakker. Hij kreeg bij vertrek 2,6 miljoen euro.

TNT Express was de nieuwe internationaal actieve onderneming met groeipotentie, het postbedrijf was de nieuwe onderneming op de gerijpte lokale markt die ondanks het krimpend aantal brieven en poststukken nog genoeg geld verdiende om mooie dividenden te betalen. De pakjesvervoerder kampt nu echter met mislukte buitenlandse overnames en PostNL lijdt mee omdat zij bijna 30 procent van de TNT Express-aandelen bezit. Die dalen voortdurend in waarde. Dat leidde de laatste twee kwartalen tot boekverliezen van 734 miljoen euro en ook die verliezen vreten het vermogen aan.

Kortom: de splitsing van TNT krijgt straks een mooi plaatsje in de top-10 bedrijfsdebacles. Ergens tussen de geflopte beursgang van internetbedrijf World Online en de overname van PCM door private equity-financier Apax.

Om de pijn te verlichten zou PostNL nu het meest gebaat zijn met een overnamebod op TNT Express, of met een bieder op het eigen pakket van bijna 30 procent. Welk hedgefonds durft? Waar zijn de zakenbankiers met hun fusie- en overnamekoffertjes als je ze nodig hebt? Tweederangs oplossing is een financiële constructie die het aandelenpakket van de PostNL-balans haalt, maar dat kost ook een deel van de eventuele opbrengst.

PostNL zelf zoekt de oplossing voor de Express-pijn en voor de gevolgen van IAS 19 in een opwaardering van de „reële waarde van de onderliggende investeringen”. Een veeg teken als grote ondernemingen de boekhoudtrucs van overnamekoningen-zonder-geld als Joep van den Nieuwenhuyzen of Victor Muller moeten imiteren.

De pijn van die herziene boekhoudregel voor pensioenkosten zit ’m in de wanverhouding tussen het eigen vermogen van PostNL en het belegd vermogen van zijn pensioenfonds: 221 miljoen versus 5,3 miljard euro. Omdat de financiële positie van het pensioenfonds te zwak is, kan zij de onderneming niet helpen door de TNT-aandelen te kopen, als zij dat al zou willen.

Overigens is er een goeie kans dat ook andere ondernemingen last krijgen van het IAS 19-monster. Air France KLM meldde deze week bij het halfjaarverlies dat zij de invloed van de nieuwe regels bekijkt. Verschil met PostNL: Air France KLM heeft meer vermogen én de drie KLM-pensioenfondsen staan er veel beter voor.

menno tamminga

    • Menno Tamminga