Griepvaccinatie is geen taak van het Rijk

Er is geen bewijs dat griepvaccinatie ernstige ziekte en sterfte bij bejaarden kan voorkomen. Er is evenmin bewijs dat ze dat niet kan. De overheid kan haar geld beter besteden aan andere doeleinden, betoogt Luc Bonneux.

De Gezondheidsraad tracht steeds weer een consensus op te leggen over iets waarover wetenschappelijk geen consensus bestaat. Sceptici worden geweerd uit zijn commissies. Belangen van deskundigen, verstrengeld met de industrie, wegen daarom zwaar.

Het principe van goede geneeskunde luidt: in dubio abstine (bij twijfel onthoud je). Het principe van de Gezondheidsraad is: bij twijfel handel. Dit is ten voordele van handelaars. Vooral waar de financiële belangen groot zijn, heeft dit geleid tot ernstige aberraties. Deze opinie beperkt zich tot de griepvaccinatie.

Griep kan bij bejaarden en chronisch zieken ernstige ziekte en sterfte veroorzaken. Griepvaccinatie van bejaarden wil dat voorkomen. Evidence based medicine begint met twee vragen: kan dat en is dat zo?

Als antwoord op de eerste vraag geven de vaccinindustrie en de met haar samenwerkende academische onderzoeksgroepen, verder de griepindustrie genoemd, grif toe dat het bestaande vaccin niet goed is. Het griepvaccin verandert elk jaar. Het vaccin en de later circulerende virussen komen lang niet altijd overeen. Bejaarden die door griep ernstig ziek worden, hebben geen goed functionerende immuniteit. Het vaccin moet deze verzwakte weerstand voldoende aanzwengelen om bescherming te bieden tegen de griepcomplicaties.

We weten niet of dit ook zo is. Griepvaccinatie heeft nooit aangetoond dat ze bij bejaarden ernstige ziekte of sterfte kan voorkomen. Dit is het onderwerp van een recent artikel in het Geneesmiddelenbulletin.

De suggestie dat het griepvaccin werkt, wordt geschapen door een bekende vorm van misleiding – misleiding door deelname (compliance bias).

Klinisch onderzoek vergelijkt mensen aan wie al dan niet een vaccin wordt aangeboden, ook intention to treat genoemd. Je mag evenwel geen gevaccineerden (deelnemers) vergelijken met niet-gevaccineerden (niet-deelnemers). Dit is geen eerlijke vergelijking. In medicijnstudies krijgen deelnemers vaak een neppil, een placebo. Deelnemers die een neppil nemen, hebben steeds een veel lagere sterfte dan niet-deelnemers, oftewel mensen die de neppil niet willen of kunnen nemen. Gevaccineerden zijn gezondheidsbewust. Niet-gevaccineerden bevatten ook terminaal zieken, dementen, gekken, dronkaards enzovoort.

Misleiding door deelname was de oorzaak van diverse medische catastrofen. Wereldwijd verloren vele tienduizenden vrouwen hun gezondheid of hun leven doordat ze bij de overgang hormoonvervangende therapie kregen om hun gezondheid te verbeteren. Misleiding door deelname was, net als bij de griepvaccinatie, het enige bewijs voor de veronderstelde preventieve werking van deze therapie. Het tegendeel bleek waar.

Er is geen bewijs dat griepvaccinatie ernstige ziekte en sterfte bij bejaarden kan voorkomen. Er is evenmin bewijs dat ze dat niet kan. Als iemand een griepvaccinatie wil betalen, is er niets op tegen hem deze te geven. Hij doet met zijn euro’s wat hij wil.

De staat moet zich daarentegen gedragen als een goede huisvader en schaarse middelen zuinig aanwenden. De griepvaccinatie moet haar geld waard zijn. We weten niet of deze vaccinatie nuttig is, dus weten we helemaal niet of ze haar geld waard is. Zeker in de ouderenzorg zijn er vele concurrerende investeringen mogelijk voor griepvaccinatie.

Het Nederlandse griepbeleid van de 21ste eeuw was een grotesk fiasco. Het enige kwaadaardige waren de sluwe complottheorieën van de internationale griepindustrie. Dit leidde tot twee pandemieën van angst.

De eerste, de vogelgriep, leidde tot het inslaan van grote voorraden griepremmers – middelen die niet werkten tegen een griep die niet bestond (Tamiflu). De tweede angstpandemie werd veroorzaakt door het verschijnen van een goedaardig griepvirus, de ‘Mexicaanse Griep’. Deze pandemie leidde tot de massale aankoop van overbodige griepvaccins en tot een grootschalige vaccinatiecampagne met een onvoldoende getest, experimenteel griepvaccin tegen een niet-bestaande pandemie. De vogelgriep bleef een vogelgriep. De Mexicaanse Griep bleef een verkoudheid. De Gezondheidsraad en het RIVM bleven blunderen.

In een wetenschappelijk debat bestaat geen consensus, hoogstens een balans tussen goede en minder goede argumenten. Goed wetenschappelijk advies toont botsende meningen en feiten, vooral die van onafhankelijke sceptici. Het destilleert redelijke beleidskeuzen, te maken door de vertegenwoordigers van het volk.

De Gezondheidsraad gedraagt zich daarentegen als de filosoof-koning van Plato. De raad bepaalt het beleid op basis van een selectieve keuze van argumenten, door deskundigen die een onderdeel zijn van de griepindustrie.

Het is een leugen dat onderzoek naar de werkzaamheid van griepvaccinatie bij 60- tot 64-jarigen onethisch is. Het tegendeel is waar. In de meeste landen wordt deze leeftijdsgroep niet gevaccineerd. Er is grote onzekerheid. Die kan slechts worden opgeheven door goed onderzoek. Het afwijzen van degelijk onderzoek naar de werkzaamheid van vaccinaties suggereert minder hoogstaande motieven. Er zijn voldoende aanwijzingen dat de griepvaccinatie bij bejaarden haar geld niet waard is. Dit is wel het laatste wat de griepindustrie en haar misdienaars in de Gezondheidsraad willen weten.

Luc Bonneux is arts, epidemioloog en columnist voor Medisch Contact. Hij publiceerde onlangs het boek En ze leefden nog lang en gezond. Hoe gezondheid een industrie werd, uitgegeven bij Lannoo.