Eurocrisis bedreigt Duitse economie

Europa rekent op de sterke Duitse economie om uit de crisis te raken. Maar, zeggen vooraanstaande Duitsers, het schuldenvraagstuk is eerst en vooral een politieke kwestie.

** FILE ** In this Jan. 9, 2009, file photo an aerial view of the snow covered Ruhr district area, with the steel company ThyssenKrupp in Duisburg , western Germany, is seen. ThyssenKrupp AG, Germany's largest steelmaker, said Friday Feb. 13, 2009 company profits dropped sharply in the fiscal first quarter and that it would cut jobs as the world economic crisis caused a sharp fall in demand for steel. (AP Photo/Frank Augstein) AP

Nóg gaat het goed met de Duitse economie, de motor van Europa. Nóg houdt de groei van 3 procent aan. Nog, zegt econoom Wolfgang Franz, is de conjuncturele ontwikkeling in Duitsland „ongewoon krachtig”. En nog daalt de werkloosheid naar een niveau dat in geen jaren is gehaald: fors onder de drie miljoen mensen.

Maar tegelijkertijd ligt de schuldencrisis „als meeldauw over onze economie”, zoals Franz het plastisch uitdrukt. Hij is voorzitter van een raad van vijf economische deskundigen die jaarlijks een studie uitbrengen over de Duitse economie en de regering van bondskanselier Angela Merkel daarover adviseren.

Franz heeft zijn rapport woensdag aan Merkel overhandigd, mét de boodschap dat het volgend jaar allemaal minder wordt. „We mogen blij zijn als ons bruto binnenlands product in 2012 met iets minder dan een procentje groeit, zeg maar 0,9 procent. Maar als het tegenzit, hebben we volgend jaar slechts 0,6 of 0,4 procent groei. En als de wereldhandel stagneert, kan Duitsland zelfs in een recessie raken.”

Duitsland draagt bij de aanpak van de Europese schuldencrisis een bijzondere verantwoordelijkheid. Als sterkste economie heeft het na lang aarzelen de politieke leiding op zich genomen. Zelden, misschien nooit, is het naoorlogse Duitsland zo belangrijk geweest voor Europa.

Berlijn staat borg voor het grootste deel van de Europese kredieten, bestemd voor landen als Griekenland, en loopt het grootste risico als het misgaat. Zolang de Duitse economie op peil blijft, gaat het goed met Europa. Maar de motor mag niet haperen. De gevolgen daarvan reiken intussen veel verder dan de landsgrens.

De vraag is gerechtvaardigd of de schuldencrisis zelfs voor het machtige Duitsland niet een maatje te groot is. Het antwoord hangt af van wat er de komende maanden gebeurt in Italië, in Spanje, eventueel zelfs in Frankrijk.

Wolfgang Franz wijst op de noodzaak van consolidatie en financiële hervormingen in die landen. Als dat mislukt, wordt het heel duur voor Europa – lees Duitsland. „Het uitblijven van duurzame politieke oplossingen betekent onherroepelijk stijgende financieringskosten voor de eurolanden. Daar kan het bbp van Duitsland gevoelig onder lijden.”

Dat is de sleutel: ‘duurzame politieke oplossingen’. Franz blijft daar steeds op terugkomen.

Ook ondernemer Anton Börner heeft het erover, eigenaar van een groothandel in sanitair en verwarmingsproducten in Ingolstadt. Zijn Börner Gruppe maakt deel uit van de immense Duitse Mittelstand, het midden- en kleinbedrijf en de familieondernemingen die je overal vindt en die het land, naast multinationals als Volkswagen, Siemens en Bayer, zijn grote economische betekenis geven.

Anton Börner (56) is ook voorzitter van de Duitse vereniging voor groothandel en export, een sector met een omzet van 900 miljard euro. Hoewel zijn branche het nog uitstekend doet, maakt Börner zich grote zorgen „om de Duitse en de Europese economie in het licht van de schuldencrisis”. Hij is niet de enige die bezorgd is. Maar Börner is wel een van de weinige Duitse ondernemers die het schuldenvraagstuk vooral als een politieke en niet als een economische crisis zien.

Börners stelling is dat voor de problemen in de eurozone eerst politieke oplossingen moeten komen, „dan volgt de economie vanzelf”. We praten, meent hij, te veel over rentestanden en uitbreiding van het euronoodfonds en te weinig over de verschillen in mentaliteit in Europa.

„Wat weten de Italianen of de Grieken van de Duitsers, en wat weten wij van hen? In Athene lopen betogers met borden waarop Merkel als nazi is afgebeeld. Wij denken dat de Grieken alleen maar op onze portemonnee teren. Dat is beangstigend en zorgwekkend tegelijk. Die clichés laten zien hoe hard we toe zijn aan een Europees debat over onze identiteit en onze waarden.”

Börner zegt hardop waarover politici als Merkel en Sarkzoy zwijgen. „Worden de ingrijpende economische hervormingen in de schuldenstaten gedragen door de kiezers daar? En, omgekeerd, in hoeverre zijn de Duitse kiezers werkelijk bereid hun geld aan Griekenland en hun soevereiniteit aan Brussel af te staan?

„In de schuldencrisis lopen we tegen de grens van de democratie op. Je kunt als staat je economie niet hervormen als de meerderheid van de bevolking dat afwijst. En je kunt niet als Duitse regering geld op de rekening van het noodfonds in Brussel blijven storten als 80 procent van de Duitsers zegt dat dat geen goed idee is. Zolang we dit niet onderkennen en er geen consequenties aan verbinden, maar uitsluitend aan symptoombestrijding doen, zal de schuldencrisis ons blijven achtervolgen.”

De politiek heeft het primaat verloren en moet het weer naar zich toetrekken, is de boodschap van Börner en Franz. Dat is de enige manier om de vicieuze cirkel te doorbreken van stijgende schulden en stress op de financiële markten.

Het initiatief in Europa ligt bij Duitsland. Het vuistdikke rapport dat Franz namens zijn raad van economische deskundigen deze week aan Merkel gaf, heet Verantwoordelijkheid nemen voor Europa. Het is doortrokken van het politieke besef dat de Bondsrepubliek de aanjager dient te zijn van „strategieën voor de toekomst van de Europese Unie”.

Volgens Franz heeft de Duitse regering dat „uiteindelijk” ook begrepen. Merkel krijgt een voldoende voor crisismanagement. „Maar de besluiten van de Brusselse top van 26 oktober zijn nog maar een begin. Merkel moet nu doorgaan. Het opzetten van een speciaal fonds voor de amortisatie [delging] van schulden kan een volgende stap zijn.”

Ook Anton Börner vindt, met wat kanttekeningen over Merkels weinig overtuigende manier van communiceren, dat de bondskanselier het „gelet op het resultaat” goed doet in Europa. Maar anders dan Franz gaat Börner verder in het tot de uiterste consequentie doordenken van de schuldencrisis. Die kan volgens hem wel degelijk leiden tot het einde van de euro. „Er is 60 procent kans dat de euro overleeft; 40 procent dat dat niet het geval zal zijn. Voor Duitsland hoeft dat laatste geen ramp te zijn. We zijn goed bewapend tegen een schulden- én een eurocrisis. We kunnen zonder de euro, maar we kunnen niet zonder een vrije gemeenschappelijke binnenmarkt.”