Als ik mezelf ben, ben ik druk

Bioloog Freek Vonk (28)is bekend van DWDD. Binnenkort verschijnt zijn nieuwe boek.

Zijn ADHD geeft hem veel energie. „Het hoort een beetje bij mijn persoonlijkheid.”

Bob van der Vlist, NRC Next, Zin, Freek Vonk, 18/10/2011, Leiden

„Wilmer!” galmt het door de hal van het Sylvius-gebouw van de Universiteit Leiden. Voor de kennismaking weet je al: Freek Vonk is in het echt net zo enthousiast als op tv. De keren dat de 28-jarige bioloog bij De Wereld Draait Door mag vertellen over slangen en reptielen kan presentator Matthijs van Nieuwkerk hem maar met moeite onderbreken. Tafeldame Halina Reijn kijkt hem met grote ogen aan. Overdonderd door de passie waarmee Vonk in stevig Dordts accent vertelt over wilde dieren en zijn onderzoek naar de mogelijkheden om slangengif te gebruiken in medicijnen.

In 2008 stond Vonk op de cover van het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Nature. In datzelfde jaar kreeg hij van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek een TopTalentbeurs om te promoveren. Het artikel in Nature trok de aandacht van Discovery Channel en later National Geographic. Zo is Vonk nu niet alleen wetenschapper, maar lijkt hij ook de reïncarnatie van krokodillenjager Steve Irwin. Op YouTube zijn talrijke filmpjes te vinden waarin Vonk vanuit een boot op krokodillen duikt, of waarop ‘the venom hunter’ giftige slangen bedwingt om hun gif af te tappen. Irwin is inderdaad een inspiratiebron voor Vonk, maar hij ziet zichzelf toch in de eerste plaats als wetenschapper.

Je kunt toch niet zeggen dat je televisiewerk altijd in dienst staat van de wetenschap.

„Nee, natuurlijk niet. Maar ik probeer mensen gepassioneerd te maken voor de natuur. Het gaat op veel plaatsen in de wereld slecht met de natuur, maar het is nog niet te laat. Door dieren te filmen en er enthousiast over te praten, hoop ik dat kijkers de natuur gaan steunen.”

Is het dan nodig om op krokodillen te duiken en ze triomfantelijk voor de camera te tillen?

„Ik denk dat je kijkers veel meer raakt als je zo’n dier van dichtbij laat zien. Dat je precies hoort wat voor fascinerende geluiden hij maakt. Het is een fijne lijn tussen wel of niet mogen verstoren. Maar als die ene pangolin (schubdier, red.), of krokodil even het gezicht kan zijn van die hele soort en mensen kan laten houden van die diersoort, dan is dat het waard.”

Steve Irwin is gedood door een steek van een pijlstaartrog, je vriend en slangenhouder Luke Yeomans uit Engeland door een slangenbeet. Zijn de risico’s niet te groot?

„Ja, maar wie gaat ze dan melken? Dat kan alleen met de hand. Natuurlijk, je kunt overlijden, maar ik ben daar niet bang voor. Autorijden is ook gevaarlijk. Ik vind het het risico waard.”

Je bent nooit bang?

„Nee, niet echt. Voordat we op jacht gaan ben ik natuurlijk wel gespannen, maar dat komt vooral door de adrenaline. Ik denk niet bewust na, het gaat allemaal vanzelf.”

Het is een gave.

„Nou, dat is een groot woord, maar het gaat bij mij wel gemakkelijker dan bij anderen ja. Een goede zanger, die heeft een gave. Bij mij is mijn enthousiasme voor de natuur mijn gave. Dieren zijn bij mij rustiger. Maar ook ik ben natuurlijk een paar keer gebeten...”

Ook die paar keer dat je gebeten werd door een gifslang was je niet bang?

„Een beetje, maar ik weet precies wat de symptomen zijn als het fout zit. Ik hou in de gaten of ik duizelig word, mijn oogleden hangen. Die symptomen heb ik nog nooit gekregen.”

Waar haal je alle energie vandaan?

„Zoals je misschien weet heb ik ADHD. Het hoort dus een beetje bij mijn persoonlijkheid. Ik heb heel veel energie voor leuke dingen. Maar het is ook weleens lastig. Ik heb nog steeds soms moeite om me te concentreren, vooral op klussen waar ik minder zin in heb, zoals het schrijven van een paper. Maar vroeger was dat allemaal veel erger.”

Hoe ging dat vroeger dan?

„Ik werd heel erg zelfbewust. Dat krijg je als iedereen telkens tegen je zegt dat je zo druk bent. En daardoor wordt het alleen nog maar drukker in je hoofd. Ik had als klein kind ook even last van tics. Dan moest ik bijvoorbeeld een bepaald aantal keer met mijn hoofd bewegen.”

Hoe ben je daar overheen gegroeid?

„Je wordt ouder, hè. Ik denk dat je jezelf tussen je 18de en je 25ste enorm ontwikkelt. Je leert lekker om je heen te kijken. Ik heb ook veel aan het boek Meester over je gedachten van Pieter Frijters gehad. Het heeft me geleerd om mijn blik naar buiten te richten en minder met mezelf bezig te zijn. Als ik mezelf ben, dan ben ik gewoon druk.”

Ik zag je in een filmpje op YouTube op zoek naar adders op de Veluwe. Toen was je heel rustig. Is dat drukke er niet ingeslopen in de stijl van Steve Irwin?

„Die reportage op de Veluwe was één van de eerste dingen die ik voor de camera deed. Toen was ik juist niet mezelf. Als ik mezelf ben, ben ik veel energieker. Zo erg dat de regisseur weleens tegen me zegt dat het rustiger moet, omdat het anders niet overkomt.”

Bij De Wereld Draait Door komt het wel over: heel aanwezig en energiek.

„Ik ben gewoon zo. Al ben ik dan altijd wel een beetje gespannen ja, met zo’n raar gevoel in mijn buik. Je weet toch dat er een miljoen mensen zitten te kijken. Maar daardoor word ik niet drukker. Ik vind het wel altijd lekker als ik daar een dier kan laten zien. Dan ben ik meer op mijn gemak, want dan gaat de meeste aandacht naar dat dier uit.”

Volgens collega’s ben je altijd vrolijk. Ben je ook weleens somber?

„Ja natuurlijk! Zo eens in de twee weken, als het op het werk allemaal niet zo loopt, dan ben ik ook gewoon down. Of als ik nadenk over diersoorten waarmee het slecht gaat. Maar over het algemeen ben ik vrolijk. Ik ben nogal nuchter, ik kan dingen goed van me af zetten.”

Op je veertiende raakte je in de ban van slangen, toen je er een zag bij een vriend van je. Als je die slang toen niet had gezien, waar had je dan al die passie in gestopt?

„Het had kunnen beginnen met luiaards, of nijlpaarden, maar op een gegeven moment was ik altijd uitgekomen bij reptielen en slangen, dat weet ik zeker.”

Als een meisje wat met jou begint dan krijgt ze de dieren er automatisch bij?

„Tsja, ik heb thuis zeventig gifslangen, een paar vogelspinnen, een schorpioen, een giftige duizendpoot van dertig centimeter en een loslopende hagedis van twee meter. Die doet zijn behoefte soms in een hoek van de kamer. Die slangen zou ik nog wel kwijt kunnen op de universiteit, maar ze zou de douche toch echt met Johan moeten delen, haha.”

Johan?

„Dat is mijn steppenvaraan, die hagedis van twee meter. Zonder Johan zou ik niet kunnen. Hij is zo cool. Hij tolereert mij in zijn gebied, hè. Als ik eraan denk hoe het zou zijn als ik Johan niet meer had. Oh, ik voel het al gelijk, tranen met tuiten.”

Vonk staat op en imiteert Johan als hij thuis een dreigende houding aanneemt. Hij doet na hoe Johan hem amper onder de indruk aankijkt en achteloos langs hem loopt.

En heeft ADHD invloed op die eventuele relatie? Kun je bijvoorbeeld rustig uit eten gaan met haar?

„Nou, dat is wel grappig dat je dat zegt, want ik heb inderdaad in vijf minuten mijn bord leeg. Daarom kreeg ik laatst nog een sms’je van mijn manager toen ik vertelde dat ik een afspraakje had: ‘Niet in vijf minuten je bord leegeten!’ stond erin. Ja, ik ga me na een half uur in een restaurant vaak wel ongemakkelijk voelen, maar met een heel leuk meisje hou ik het wel vol hoor. En een filmpje kijken gaat prima. Ik hou gewoon niet zo van uit eten.”

Op 22 november verschijnt Vonks (kinder-)boek over zijn reizen. Freek Vonk en Herco van Houdt, Op expeditie met Freek Vonk, National Geographic Junior, € 14,95