'Zwervers komen weer op straat'

Door bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg belanden duizenden zwervers, verslaafden en psychisch gestoorden weer op straat. De afgelopen vijf jaar waren ze daar juist met veel moeite weggehaald. Zij zullen flink wat overlast veroorzaken.

Dat voorzien de verantwoordelijk wethouders in de vier grote steden. Ze zeggen dat de grote winst op het spel staat die de afgelopen vijf jaar is geboekt bij de opvang van daklozen. Hulpinstellingen en politie delen hun zorgen. „Verslaafden en psychiatrische patiënten zullen in Rotterdam en omstreken weer het straatbeeld bepalen”, vreest bestuursvoorzitter Sjef Czyzewski van BoumanGGZ, de grootste organisatie voor verslaafdenzorg in de regio Rijnmond. De landelijke ggz-expertgroep van de politie waarschuwde onlangs dat de politie haar handen vol krijgt aan daklozen die zich afkeren van de hulpverlening.

Het Trimbos-instituut voor geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg berekende dat de grote steden sinds 2006 ruim 12.000 daklozen van straat haalden. Doel was de overlast terug te dringen, veiligheid te vergroten en daklozen een menswaardiger bestaan te bieden. Daklozen, vaak verslaafd en psychisch gestoord, kregen huisvesting, begeleiding en dagbesteding. Door die aanpak daalde de overlast met 65 procent, zegt het Trimbos-instituut. Drugsgebruik en criminaliteit werden met de helft teruggebracht. De fysieke en psychische gezondheid van de opgevangen daklozen verbeterde sterk. De zwervers verdwenen grotendeels uit de centra van de grote steden. De aanpak bleek zo succesvol dat de overige 39 grotere gemeenten die in 2008 overnamen.

Bezuinigingen op geestelijke gezondheidszorg treffen daklozen volgend jaar dubbel. Hulpinstellingen kunnen minder mensen helpen, en daklozen moeten volgend jaar een eigen bijdrage aan de geestelijke gezondheidszorg betalen. Velen hebben het geld niet. „Zij kunnen terugvallen en weer op straat belanden”, zeggen de Haagse wethouders Rabin Baldewsingh (PvdA) en zijn Utrechtse collega Victor Everhardt (D66).

„Juist bij deze kwetsbare groep werken de bezuinigingen contraproductief”, zegt de Amsterdamse wethouder Eric van der Burg (zorg en welzijn, VVD). Hij wijst op de kosten-batenanalyse die is gemaakt in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. „Daaruit blijkt dat investeringen in de daklozenopvang grote besparingen opleveren op terreinen als politie, justitie en veiligheid.” Een zwerver op straat kost de samenleving twee tot drieënhalf keer zoveel als in de opvang. „Nu winst pakken”, zegt Van der Burg, „is op termijn ernstig verlies lijden.”

Het ministerie wil niet vooruitlopen op mogelijke effecten van bezuinigingen. Ze zegt er goed op te zullen letten of de eigen bijdrage ertoe leidt dat daklozen hulpverlening mijden.

    • Dick Wittenberg