Vakbondstype legt het aan met eigenzinnig jonkie

De publieke omroep moet bezuinigen: zes omroepen gaan fuseren. Vrijdag werd duidelijk wie met wie gaat. Daarom deze week een drieluik over de Hilversumse huwelijken. Vandaag het derde en laatste deel: BNN en VARA.

Jan Benjamin

Een schoolreisje. Zo noemde BNN de ledendag die de jongerenomroep eind september hield in pretpark Walibi in Biddinghuizen. Leden konden onder meer speeddaten met presentatoren in het reuzenrad, een screentest doen en hun mening geven over de omroep bij voorzitter Patrick Lodiers.

BNN probeerde die zaterdag ook nieuwe leden te werven. Maar dat lukte niet helemaal. Op het Omroepcongres een paar dagen later vertelde presentator Sophie Hilbrand dat de actie geen groot succes was geworden. Hilbrand was dagvoorzitter van het congres. Hoeveel mensen heb je dan lid gemaakt, vroeg de zaal. „Zes”, antwoordde ze beschroomd. Aan het eind van de dag deelde ze zelf bij de uitgang BNN-folders uit.

Enthousiasme of amateurisme? Het tekent in ieder geval BNN. De omroep strijdt al jaren voor het voortbestaan, gaat van ledenactie naar ledenactie, maar heeft een moeilijke doelgroep. Jongeren worden niet meer zo snel lid van een omroep. Helemaal niet als minister Van Bijsterveldt wil dat de contributie omhoog gaat van 5,72 naar 15 euro per jaar. Mogelijk komt er op verzoek van de Tweede Kamer wel een goedkoper jongerenabonnement.

BNN kan wel wat steun gebruiken, zo lijkt het, en heeft dan ook heel wat te winnen bij een fusie met de VARA. Volgens een oud-medewerker van de jongerenomroep beseft iedereen dat er in bedrijfsmatig opzicht het nodige moet gebeuren. Joop Daalmeijer, toen nog voorzitter van de NTR (nu van de Raad voor Cultuur), zei voor de zomer al: „De VARA is een geoliede productiemachine. Daar wordt scherp gecalculeerd. Bij BNN is dat heel wat minder. Een fusie met de VARA zou van BNN een betere organisatie maken.”

Aanvankelijk had BNN enige angst voor de ‘vakbondscultuur’ binnen de VARA, maar die is „veel minder sinds het vertrek van Vera Keur”, zegt men in Hilversum. De omroep wordt nu geleid door Hans Andersson, deze week officieel benoemd.

Die vakbondsmentaliteit heeft de VARA lange tijd gedomineerd. Sinds de oprichting in 1925 onderhield de Vereeniging van Arbeiders Radio Amateurs nauwe banden met de SDAP en later met de PvdA en de vakbeweging. Tot 1980 waren de PvdA en de FNV vertegenwoordigd in het omroepbestuur. Marcel van Dam en later Vera Keur maakten van de VARA een zakelijker omroep. De sociaal-democratische oorsprong klinkt nog wel door in de beginselen: „de gelijke behandeling van mensen, het belang van sociale rechtvaardigheid, de bescherming van de menselijke waardigheid en de internationale verbondenheid van mensen”.

Dat klinkt heel anders dan de kernwaarden van BNN, in 1997 opgericht door onder anderen Bart de Graaff en Gerard Timmer (nu directeur video van de Nederlandse Publieke Omroep). De Graaffs ‘levenslust’ en ‘gevoel voor humor’ zijn twee van de vijf kernwaarden, naast eigenzinnig, brutaal en anders. BNN begon als Barts News Network (naar CNN), maar dat werd na het overlijden van De Graaff in 2002 veranderd in Barts Neverending Network. Opmerkelijkste programma: De Grote Donorshow (2007), een (naar later bleek fictief) programma waarin het publiek mag bepalen welke nierpatiënt een donornier krijgt. De Graaff was zelf nierpatiënt.

De VARA kiest voor een arme, maar progressief gelijkgestemde en aantrekkelijke partner. Alle omroepen schrijven in de Meerjarenbegroting 2012-2016 dat zij meer hun best willen doen om jongeren te bereiken. BNN lukt dat, schreef de visitatiecommissie die de omroepen drie jaar geleden onderzocht. „BNN slaagt erin 15- tot 34-jarigen structureel te bereiken en te binden aan de publieke omroep, onder meer door serieuze onderwerpen op een voor de doelgroep toegankelijke en geloofwaardige manier te verpakken.”

Dat was echter in de visitatieperiode 2004-2008. Inmiddels zijn de veel bekeken programma’s De Lama’s en Onderweg naar morgen gestopt. Critici vragen zich af waarin BNN zich nog onderscheidt van andere bespelers van het jonge en experimentele Nederland 3. Hedonisme onder jongeren? Hun reislust?

Samen gaan VARA en BNN in ieder geval proberen nieuws en achtergronden op een moderne manier te brengen. Na mislukkingen als De Nieuwste Show (BNN met NPS) en Uitgesproken (VARA) volgt vanaf maandag twee keer per week 24/7. Het beste van de online wereld in een half uurtje tv.

    • Jan Benjamin