't Shoppen moet stoppen

Ziekenhuizen zouden niet alle eisen van patiënten moeten inwilligen.

Daarmee kun je flink besparen, zeggen ziekenhuisdirecteuren.

Nederland, Nijmegen, 31-10-2011 Bij het FC Donderscentrum van de Radboud universiteit wordt mbv MRI scanner onderzoek gedaan naar de werking van het brein, en processen die zich in de hersenen afspelen. Cognitieve neuroscience. Hierbij wordt samengewerkt door het FC Donderscentrum, het NICI, het umcn en het NCMLS. Een van de doelen is meer inzicht te krijgen in de ziekte van Parkinson. Op de foto is te zien hoe een vrijwilliger in de scanner aktief is bij het kijken naar beelden. Foto: Flip Franssen

Een van zijn kaakchirurgen kwam onlangs bij de Tilburgse ziekenhuisdirecteur Bart Berden. Bart, zei hij, mijn afdeling maakt dit jaar veel meer kosten dan begroot. Dat komt door een nieuwe trend: patiënten die een kunstgebit krijgen, eisen narcose. Er moeten bijvoorbeeld tien resterende tanden getrokken worden voordat het kunstgebit erin kan. „Dat deden we altijd met lokale verdoving. Maar steeds meer patiënten – vele tientallen dit jaar – weigeren dat. Ze willen geen pijn en geen angst. Ze eisen volledige verdoving. En de kaakchirurg vindt dat hij niet kan weigeren. Maar één uur in de operatiekamer kost 500 euro!” Gebitsverwijdering kost op die manier vier keer zoveel als voorheen.

Noem het de veeleisende patiënt. Of de shoppende patiënt. De ziekenhuisdirecteuren die voor dit artikel werden gevraagd hoe zíj de kosten in de zorg kunnen beperken, begonnen prompt over de verwachtingen van de patiënt. Over patiënten die een MRI-scan eisen via de huisarts. En de huisarts die achteraf, informeel, tegen het ziekenhuis zegt: ik kan het één keer weigeren, maar niet twee of drie keer. Over radiologen die vervolgens zeggen: dit slaat nergens op, deze MRI-scan was overbodig. Kosten? 500 euro. Die MRI-scan wordt gedekt door de verzekering, de narcose voor het kunstgebit niet. Het ziekenhuis betaalt zelf bij.

En de directeuren begonnen over chronisch zieke patiënten die van het ene naar het andere ziekenhuis trekken om behandelingen te proberen voor hun rugpijn. Of hun hoofdpijn. Die de volledige first opinion niet afwachten en meteen een second opinion halen. Uit onderzoek, zegt Berden, blijkt dat maar 1,2 procent van de second opinions afwijkt van de eerste.

Men verwacht gewoon te veel van de geneeskunde, zegt Berden. „Van wat er nu in ziekenhuizen gebeurt, is 20 procent onnodig, dat blijkt ook uit onderzoek. Dat gaat om grote bedragen. Arts en patiënt zouden samen hun verantwoordelijkheid moeten nemen en minder moeten doen.”

Voilà: één belangrijke oorzaak voor de stijging van de ziekenhuiskosten tot 20 miljard euro, 20 procent meer in vijf jaar tijd.

De Nederlander heeft geen idee wat behandelingen kosten. De VVD wees er vorige week op in de Tweede Kamer, in de aanloop naar de begrotingsbehandeling vandaag. Ziekenhuizen zeggen al langer: kostenbewustzijn bij de patiënt zou de vraag iets kunnen remmen. Berden: „Als je eenmaal je premie hebt betaald, let je niet meer op de kosten. Bij een vliegreis vergelijk je de prijzen omdat je het zelf moet betalen. Bij zorg zijn prijzen voor de klant irrelevant.”

Een uitspraak van de Nationale Ombudsman, vorige week, lijkt hem gelijk te geven: een vrouw die 330 euro moest bijdragen (hoog eigen risico) voor consulten in het academisch ziekenhuis in Groningen, had geklaagd dat ze de behandeling nooit had ondergaan als ze had geweten wat die kost. Haar verzekeraar betaalde de rest van de ziekenhuisrekening (2.110 euro). Het ziekenhuis had de vrouw vooraf moeten vertellen hoeveel de behandeling ging kosten, schrijft de Ombudsman.

John Taks leidt het Albert Schweitzer Ziekenhuis in Dordrecht. Hij broedt op plannen om de kosten te beperken die de shoppende patiënt en de welwillende arts veroorzaken. „Verzekeraars zouden voor de hele regio per aandoening [en dus niet per behandeling] moeten vaststellen wat er mag worden besteed. Daarvoor moet het ziekenhuis afspraken maken met alle omringende huisartsen, andere ziekenhuizen, paramedici en de GGD. Samen moeten ze bepalen welke resultaten er binnen welke periode voor een patiënt bij díe aandoening behaald moeten worden. Dat is de enige manier om shoppen tegen te gaan.”

Is shoppen al een probleem voor Taks en Berden, helemaal lastig is dat in Amsterdam en Rotterdam, waar patiënten uit nog meer ziekenhuizen kunnen kiezen. Weigert het ene de narcose, de MRI-scan of de keizersnede, dan gaat de patiënt toch naar het ziekenhuis om de hoek?

Kostenbewustzijn klinkt mooi, zegt Berden, maar moet ook gerelativeerd worden. „Wij weten zelf niet eens wat elke behandeling kost. We worden er pas sinds een paar jaar op afgerekend en alleen voor sommige behandelingen. Maar we doen als ziekenhuis ook aan kruissubsidiëring. Op sommige ingrepen verliezen we duizenden euro’s en op andere verdienen we duizenden euro’s. De één betaalt mee aan de behandeling van de ander. Zelfs de verzekeraar krijgt een soort gemiddelde prijs te zien. ”

En er is nog iets. Het groeiende aantal zelfverwijzers, zoals John Taks patiënten noemt die zonder verwijzing van de huisarts komen. Die genereren ook werk voor het ziekenhuis. Dat is het lastige: hoe meer rendabele ingrepen ziekenhuizen kunnen bieden, hoe beter eigenlijk. Voor de omzet. „Een patiënt stuur je niet zomaar weg. Een winkel stuurt een klant toch ook niet weg?”

    • Frederiek Weeda