Stapel levert doctorsgraad in, maar daarmee is de zaak nog niet afgedaan

Diederik Stapel heeft vandaag zijn doctorstitel vrijwillig ingeleverd bij de Universiteit van Amsterdam. Volgens onderwijsredacteur Bart Funnekotter van NRC Handelsblad is dat in Nederland bijna nog nooit voorgekomen.

Het getuigschrift dat Stapel kreeg na zijn promotie in 1997, is weer in bezit van de onderwijsinstelling. Dat meldt de universiteit op haar website. Alleen een universiteit kan iemand een doctorstitel afnemen en het ziet er naar uit dat de UvA het inleveren ervan geaccepteerd heeft, aldus Funnekotter.

In september werd Stapel, op dat moment hoogleraar van de Universiteit van Tilburg, op non-actief gesteld omdat hij onderzoeksgegevens voor zijn publicaties verzon. Een commissie onder voorzitterschap van professor Pim Levelt onderzocht de fraude namens de Universiteit Tilburg. Daaruit bleek eind oktober dat Stapel jarenlang onderzoeksdata bedacht. In zeker dertig gevallen verzon hij de resultaten zelf. Tientallen artikelen zijn nog in onderzoek.

Zaak lijkt op Zu Guttenberg

Stapel verklaarde schriftelijk afstand te doen van zijn titel, omdat hij vindt dat zijn gedrag van de afgelopen jaren niet past bij de plichten die verbonden zijn aan het doctoraat. Stapel promoveerde in 1997 aan de UvA en werkte er van 1993 tot 1999. Daarna ging hij in Groningen en Tilburg aan de slag als hoogleraar sociale psychologie. Funnekotter vergelijkt de gang van zaken in Duitsland toen in februari de toenmalige minster van Defensie Karl-Theodor Zu Guttenberg ook zijn titel moest inleveren nadat bekend werd dat hij plagiaat had gepleegd.

Het onderzoek aan de UvA naar de publicaties van Stapel loopt nog, al zal het moeilijk zijn om misdragingen te bewijzen. De ruwe data die daar de basis van waren, zijn waarschijnlijk al vernietigd, vertelt Funnekotter. “Dat is volgens de regels gebeurd”. Eind oktober adviseerde de commissie-Levelt, die onderzoek deed naar de fraude van Stapel, de UvA te onderzoeken of de doctorsgraad van de hoogleraar kan worden ingetrokken. Deze aanbeveling werd toen overgenomen.

UvA had titel Stapel ook zelf al kunnen afnemen

Had Stapel zijn titel niet ingeleverd had de UvA, ook als uit het onderzoek geen misdragingen in zijn publicaties aan het licht brachten, zijn titel af kunnen nemen. Funnekotter: “Op grond van een bepaling dat zijn misdragingen bij andere universiteiten niet passen bij de doctorsgraad”.

De universiteiten in Amsterdam en Groningen maken later de resultaten van hun eigen onderzoeken naar de praktijken van Stapel bekend. Tilburg komt nog met een eindrapport. De zaak Stapel is daarom nog niet voorbij, benadrukt Funnekotter. Ook omdat er aangifte bij het Openbaar Ministerie is gedaan voor valsheid in geschrifte, waar Stapel in het ergste geval een geldboete en een celstraf boven het hoofd hangen. Funnekotter: “de carrière van Stapel is in ieder geval voorbij, daar is een dikke streep doorheen gezet”.

    • Hans Klis