Nederlandse economie groeit niet meer. Een recessie ligt op de loer

De economische groei zal in de tweede helft van dit jaar vrijwel stilvallen. Net als eind 2008 staan alle signalen die de economische toestand weergeven op rood. Een nieuwe recessie dreigt.

Het was geen opleving, maar een oplevinkje. De Nederlandse economie slaagt er waarschijnlijk niet in langer dan twee jaar te groeien. Volgens de jongste prognoses van De Nederlandsche Bank krimpt de economie in het huidige vierde kwartaal ten opzichte van het derde kwartaal. Voor het eerst sinds 2009 daalt het nationaal inkomen weer.

Het gaat nog om kleine stapjes terug. De gebruikelijke onzekerheidsmarge bij dit soort voorspellingen kan van krimp al groei maken. Maar de trend gaat zeker naar beneden. Als in de eerste drie maanden van 2012 sprake is van negatieve groei, is de nieuwe recessie een feit. Dat is wennen voor een economie die de afgelopen veertig jaar gemiddeld 2,5 procent per jaar groeide. Nu klinkt dat soms wat zwaarder dan het is. Zoals de Amerikaanse oud-president Ronald Reagan ooit zei: een recessie is als je buurman zijn baan verliest, een depressie is als jij hem zelf verliest. Maar net als eind 2008 staan alle signalen die een indicatie van de economische toestand geven op rood.

De werkloosheid stijgt drie maanden op rij en nadert het dieptepunt van eind 2009. Het consumentenvertrouwen was in oktober het laagst in de afgelopen acht jaar. De bezuinigende overheid is ook geen impuls voor de economie en werkgevers verliezen razendsnel het vertrouwen om te investeren. Het belangrijkste: de wereldhandel zakt in. Die is voor de Nederlandse economie traditioneel de meest bepalende factor voor de toestand in het land. Het was de laatste tijd telkens de export die aan de basis van enig economisch herstel stond. Al is dat misschien een wat oppervlakkig succesverhaal.

Een groeiend aantal economen deelt de analyse dat de crisis in de eurozone niet zozeer een probleem is van lidstaten die niet concurrerend zijn en die te veel schulden maken. Zij wijzen op de scheve verhoudingen in de internationale handel.

In Duitsland en Nederland gaat het ook economisch beter, omdat deze landen meer exporteren dan importeren. Hun overschotten op de handelsbalans bestaan bij de gratie van tekorten elders. Een surplus bestaat in de wereldhandel alleen dankzij een tekort van een andere natie, want er wordt geen handel gedreven met buitenaardse beschaving. De ‘sterkere’ landen uit de eurozone baseren hun kracht op het op de pof leven van de Italianen en Spanjaarden.

Kortom, zelfs bij die spaarzame zonnige cijfers van de Nederlandse economie kunnen vraagtekens worden geplaatst. Het resulteert in een beeld dat snel zwarter is dan de somberste scenario’s. Het Centraal Planbureau (CPB) kwam op Prinsjesdag niet met één prognose, maar ook met een crisisvariant in verband met de extreem onzekere situatie op de financiële markten. In dat scenario wordt niet gerekend met 1,5 procent maar met 1,3 procent groei in 2011. De laatste vergezichten van de centrale bank duiden erop dat zelfs dat niet gehaald zal worden.

Het maakt een discussie over extra bezuinigingen actueel in Den Haag. Bij de start van kabinet-Rutte besloten de coalitiepartners inclusief gedoogpartner PVV de begrotingsregels aan te scherpen. De ‘signaalwaarde’ van 2 procent overheidstekort is niet meer het vertrekpunt om in te grijpen in de overheidsfinanciën. Voortaan is een negatieve afwijking van 1 procentpunt van de prognoses al voldoende om bij te sturen.

Op Prinsjesdag bleek de voorsprong, die het kabinet met het gezond maken van de overheidsfinanciën had opgebouwd, omgeslagen in een bescheiden achterstand. In 2012 zal de regering afstevenen op een tekort van 2,9 procent van het bruto binnenlands product in plaats van de geplande 2,7 procent uit het regeerakkoord. Een verslechtering naar 3,7 procent is bij economische krimp snel gerealiseerd. Wie herinnert zich niet de enorme snelheid waarmee het overheidstekort in 2009 opliep? Dat kwam niet zozeer door de banken die gesteund moesten worden, maar door de krimp van de economie als gevolg van de instortende wereldhandel.

Dan maar 5 miljard bijsnijden op de Rijksbegroting, bovenop het pakket van 18 miljard euro? Rutte (VVD), Verhagen (Economische Zaken, CDA) en De Jager (Financiën, CDA) zien dat wel zitten, maar de vraag is of zij voldoende steun van de Tweede Kamer krijgen. De PVV heeft grote moeite met nog meer bezuinigingen, net als sommigen bij het CDA, zoals de directeur van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA onlangs toonde. De economie zweet van angst, niet van het draaien. En Rutte transpireert straks van het saneren.

    • Jeroen Wester