In de bouwsector vallen de eerste ontslagen alweer

De gevolgen van de economische malaise zijn traditiegetrouw snel zichtbaar in de bouw. Er worden nauwelijks huizen verkocht en de eerste ontslagen zijn gevallen.

Nederland, Maastricht, 05.10.2011 Binnenterrein in centrum Maastricht, achter Capucijnenstraat. De gemeente heeft de grond bouwrijp gemaakt voor een ambitieus project (Belvedere) maar door de economische crisis hebben een aantal projectontwikkelaars zich teruggetrokken en ligt de ontwikkeling van het gebied stil. Lot in innercity Maastricht, behind Capucijnenstreet. The soil is sanitated for an ambitious project containing houses and companies (Belvedere). But due to the economical crisis real estate developers have witdrawn themselves. foto: Chris Keulen

Eppo König

De grote jongens in de bouw houden zich flink in crisistijd. Van een slagveld onder de vijftig grootste bouwbedrijven is nog geen sprake. In de nieuwe Cobouw 50 – zeg maar de Quote 500 van de bouwsector – staan 46 van de 50 grootste bouwers uit 2010 nog altijd in deze ranglijst. De 50 grootste bouwbedrijven boekten in 2010 samen nog een winst van 774 miljoen euro en vergrootten hun marktaandeel.

Maar de orders slinken wel. In 2009 verloor de top-50 2,7 miljard euro aan omzet en vorig jaar nog eens 1,4 miljard euro. Een omzetverlies van ruim vier miljard euro in slechts twee jaar tijd.

De bouwsector is een barometer voor het vertrouwen in de economie van consumenten, projectontwikkelaars en kapitaalverstrekkers. Aandeelhouders kijken gespannen uit naar de bedrijfsresultaten die beursgenoteerde bouwbedrijven, zoals Heijmans vandaag en BAM volgende week presenteren. Heijmans had een kleine omzetstijging en spreekt van een „aanhoudend zwakke markt”.

Maar de hardste klappen vallen bij de middelgrote en kleine bouwbedrijven, onderaannemers en toeleveranciers. Bij bedrijven als Goldewijk, dat deze week bekend maakte in de vestigingen in Doetinchem en Steenwijk 105 van de in totaal 325 banen te schrappen – nadat begin dit jaar al 29 werkplekken verdwenen.

„Een forse ontslagronde, zoals we die in de Achterhoek in vele jaren niet hebben meegemaakt”, zegt Gerard van Dijk bestuurder van CNV Vakmensen. „Ruim een op de drie werknemers van Goldewijk raakt zijn baan kwijt.”

De schade in de sector voltrekt zich nu nog deels aan het zicht. Veel bouwbedrijven hebben na de kredietcrisis in 2009 al hun verlies genomen en hun bedrijven gereorganiseerd. In de eerste helft van dit jaar hebben veel bedrijven zelfs nog redelijk gepresteerd. BAM, het grootste beursgenoteerde bouwbedrijf van Nederland, behaalde 66 miljoen euro winst.

Ook het aantal faillissementen is nog relatief beperkt. Vorig jaar gingen in de bouwsector ruim 1.350 ondernemingen ten onder, volgens kredietverzekeraar Graydon. Dat is nog geen procent van het totale aantal bouwbedrijven. Tegelijkertijd verloren bij die faillissementen wel 55.000 mensen hun baan. Dat aantal zou wel eens flink op kunnen lopen als de economische crisis aanhoudt en Nederland in een recessie belandt.

Veel bouwbedrijven hebben hun activiteiten intussen gewoon gestaakt of schikken zich in de rol van onderaannemer. Deze bedrijven zie je niet terug in de cijfers. Er blijft te veel aanbod en te weinig vraag in de bouw. Op 1 januari zou eigenlijk 20 procent van de bedrijven moeten stoppen, zegt Ben Olde Hartman, adviseur bij fusies en overnames, in Cobouw, de krant van bouwbedrijven. „Niet alleen kleine bouwers. Ook grote jongens.”

De angst van huizenkopers vreet aan twee kanten aan de woningmarkt. Aan de ene kant krijgen bouwers minder opdrachten, aan de andere kant hebben banken meer moeite met de financiering van bouwprojecten en hypotheken.

Dat zit zo. Omdat weinig mensen huizen kopen, daalt de waarde van koopwoningen. Veel huizenbezitters lossen hun hypotheek maar gedeeltelijk af en hebben te weinig spaargeld. Om hypotheken te kunnen financieren, moeten banken daarom op de kapitaalmarkt geld aantrekken. De financiële markten staan echter onder druk en geldschieters eisen vaker een onderpand voor hun lening. Dat wordt steeds moeilijker nu de waarde van huizen daalt – omdat weinig mensen huizen kopen.

Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB), pleitte vorige week nog voor meer aflossing om de totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens (644 miljoen euro) te verminderen. Brancheorganisatie Bouwend Nederland is het hier niet mee eens en noemt de Nederlandse hypotheekmarkt „een van de veiligste van Europa”. Voorzitter Elco Brinkman: „Iedere euro die wordt afgelost, kan bovendien niet worden uitgegeven. Zo komen de consumentenbestedingen weer onder druk te staan. Dat wil je ook niet.”

In werkelijkheid stijgt de vraag naar woningen, maar wordt deze vraag geremd door de financiële en politieke onrust, meent Brinkman. „Het aantal huishoudens blijft toenemen en dus ook de vraag naar woningen. In het westen is er al sprake van wachtlijsten. Maar iedere keer als er slecht nieuws komt uit Italië, Griekenland of Den Haag denken consumenten: Nou, we kijken het nog wel even aan.”

De nieuwe cijfers geven nog weinig hoop. Het aantal hypotheekaanvragen was eind vorige maand 30 procent lager dan in dezelfde periode vorig jaar, volgens het Hypotheken Data Netwerk, waar 27 kapitaalverstrekkers en bijna 4.000 intermediairs bij zijn aangesloten. Een van de redenen hiervoor is de aanscherping van de hypotheeknormen per 1 augustus.

In september werden wel 6 procent meer koopwoningen verkocht dan in dezelfde maand vorig jaar, volgens de meest recente cijfers van het Kadaster en het CBS. Maar de waarde van deze koopwoningen was gemiddeld 2,9 procent lager.

Meer beweging in de woningmarkt en bouwsector komt er alleen als meer Nederlanders de vraagprijs van hun woning laten zaken. Blijkbaar is het economische vertrouwen bij de meeste mensen nog wel zo groot, dat ze denken hun huis zonder verlies te kunnen verkopen.